قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٧٢

طرح يك اشكال مهم

نماز مثلا خود نيت مورد توجه نيست . در اين صورت است كه اراده به طور

مستقل ، مورد لحاظ شود .

اين حالت قلبي ، خودش نسبت به خودش ، شوق واراده خواهد بود كه گويى

اراده دومى در كنار اراده أول است وهمچنين است اگر آن اراده دوم را كه در كنار

اراده أول هست ، به طور مستقل در نظر بگيريم ، قطعا خواهيم ديد كه اراده ديگرى

در درون آن هست كه نسبت به دومى اراده وشوق شمرده خواهد شد . بنابراين ،

يك اراده مى تواند به اراده هاى بي شمار وشوق هاى فراوان ، تحليل يابد كه هر

اراده اى نسبت به اراده بعدى متقدم خواهد بود .

وبه عبارت ديگر : يك اراده به وجود وحدانيش داراى اراده ها وشوقهاست كه

تمام آن اراده ها وشوقها بر وجود واحد ، منضم ومجتمع هستند .

سپس مرحوم ميرداماد براي توضيح مطلبي كه گفته است ، مثال هايى چند

مى آورد :

1 - ما وقتي علم به چيزى پيدا مى كنيم تا مادامى كه متوجه خود علم نيستيم ،

يك علم بيشتر نيست وآن علمي است كه متعلق است به آن چيز . واما اگر متوجه

خود علم شديم ، علم ديگرى به آن علم تعلق مى گيرد . وهمچنين اگر متوجه به

علمي كه به علم أول گرفته باشيم ، قهرا علم ديگرى متولد مى شود وهكذا . .

2 - علم ما بر ذات خود ما ، به همان كيفيت كه در مورد أول گفته شد .

3 - نيت در عبادات ، كه اگر كسى متوجه عبادات باشد ، نيتي براي انجام آن

دارد ، ولى اگر متوجه خود نيت باشد ، آن نيت نيز نيت ديگرى را متضمن خواهد

بود .

4 - لزوم ولزوم لزوم ، مثلا وقتي مى گوييم ( زوجيت ) لازمه ( أربعة ) است ،

سؤال مى شود : آيا اين لزوم زوجيت براي أربعة ، هميشگى است ويا آنكه أربعة ،