قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٦٤

كمال وخير

فاعلهاى بالقصد كارهايى را انجام مى دهند كه وسيله اى براي رسيدن به كمال وخير

خودشان باشد ، يا خير حقيقي ، ويا خير پندارى ، هر چند خير مفروض ، لذتى

باشد يا رهايى از رنج والمى .

ممكن است بر كليت اين قاعده ، اشكال شود به اينكه : انسانهاى وارسته اى

يافت مى شوند كه دست كم بعضي از كارهاى اختياري خودشان را براي خير

ديگران انجام مى دهند وابدا توجهى به خير خودشان ندارند . وحتى گاهى جان

خودشان را نيز فداى ديگران مى كنند . پس به طور كلى نمى توان گفت كه هر فاعل

بالقصدى ، كأرش را براي رسيدن به كمال وخير خودش ، انجام مى دهد !

جواب اين است كه اين گونه كارها ، خواه در اثر هيجان عواطف ، انجام داده شود

وخواه به منظور رسيدن به پاداش اخروى ورضاى الهى ، در نهايت ، موجب خيرى

براي خود فاعل مى شود ، يعنى يا عواطف وى را ارضاء مى كند ويا در اثر اين

فداكاريها به مقامات معنوي واخروى ورضايت الهى ، نائل مى شود .

پس انگيزه اصلى فاعل ، رسيدن به كمال وخير خودش مى باشد . وخدمت به

ديگران در حقيقت ، وسيله اى براي تحصيل كمال است . نهايت اين است كه :

گاهى انگيزه هاى انسان به صورت آگاهانه ، مؤثر واقع مى شود وگاهى به صورت

نيمه آگاهانه وحتى نا آگاهانه ، اثر مى كند ، مثلا در مواردى كه در اثر هيجان عواطف ،

توجه انسان ، معطوف به منافع ومصالح ديگران مى گردد ، ديگر توجه آگاهانه اى به

خير وكمال خودش ندارد ولى بدان معنا نيست كه هيچ گونه تأثيرى نداشته باشد .

ودليلش اين است كه اگر از أو سؤال كنند كه چرا اين فداكارى را انجام مى دهى ؟

خواهد گفت : چون دلم مىسوزد ، يا چون اين كار ، فضيلت ومقتضاى انسانيت

است . ويا چون ثواب دارد وموجب رضاى خداست .

پس انگيزه اصلى ، ارضاء عاطفه ولذت بردن از خدمت به ديگران ، يا نائل