قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٦١

تحليلي درباره افعال اختياري انسان

با توجه به مطالب گذشته ، ذيلا بايد چند مطلب بيان شود :

1 - تحليلي درباره افعال اختياري .

2 - جبر واختيار واخلاق .

3 - امربين امرين از نظر فلسفي ، كلامي واخلاقى .

4 - بحثي با ماديين .

تحليلي درباره افعال اختياري

هيچ كار ارادى واختياري ( به معناى عام اراده واختيار ) نيست كه بدون شعور

وعلم فاعل به آن ، انجام بگيرد . خواه علمي كه عين ذات فاعل باشد - چنان كه در

فاعل بالتجلي وجود دارد - وخواه علمي كه عين خود فعل باشد - چنان كه در مورد

فاعل بالرضا ملاحظه مى شود - وخواه علمي كه لازمه علم به ذات باشد - چنان كه

در فاعل بالعناية قائل شده اند - وخواه علمي كه از عوارض انفكاك پذير از ذات

باشد - چنان كه در فاعل بالقصد تحقق مى يابد .

همچنين هيچ كار ارادى واختياري نيست كه ( فاعل ) هيچ گونه محبت

ورضايت وميل وكششى نسبت به آن نداشته باشد وبا كمال بي علاقگى ونفرت

واشمئزاز ، آن را انجام دهد .

حتى كسى كه داروى بد مزه اى را با بي رغبتي مى خورد يا خود را در اختيار

جراح قرار مى دهد تا عضو فاسدى را از بدنش قطع كند ، چون علاقة به سلامتى

خودش دارد وسلامتى وى جز از راه خوردن داروى تلخ يا بريدن عضو فاسد ،

تأمين نمى شود ، از اين جهت به خوردن همان دارو واز دست دادن عضو بدنش

ميل پيدا مى كند ، ميلى كه بر كراهت از مزه بد وناراحتى از قطع عضو ، غالب

مى شود .

محبت وخواستن كار هم به اختلاف أنواع فاعل ، متفاوت مى شود ومفاهيم