قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٥٦

قسمت دوم

با حركت به اين سو وحركت به آن سو متساوي است وهر دو طرف ، برايش امكان

دارد . واين اختيار حيوان ، يعنى ميل واراده حيوان است كه از آزادى مسير ،

استفاده كرده ويك سو را انتخاب مى كند .

يك قدم بالاتر ، عالم فعاليت انسان را مورد مطالعه قرار مى دهيم . در اينجا

آزادى را به حد اعلا كه ممكن است فرض شود ، مشاهده مى كنيم . حيوان هر چند

در حركات مخصوص حيواني خويش ، آزاد است و ( طبيعت ) مسير معين وخط

سير مشخصى براي حيوان تعيين نكرده . وميدان عمل وسيعى به حيوان داده است .

حيوان با أنواع مختلف حركات ، نسبت متساوي دارد وفقط اراده واختيار خود

حيوان است كه مسير را تعيين ومشخص مى كند ، ولى يك چيز هست وآن اينكه :

اراده واختيار حيوان محدود به أطاعت از تمايلات وغرايز حيواني است وهر چه

مورد تصويب وموافقت غرايز وتمايلات حيوان واقع شود ، اراده حيوان بي درنگ

عمل مى كند .

در وجود حيوان وانسان ، اراده بيشتر به قوه مجريه شبيه است واين قوه مجريه ،

در وجود حيوان ، تابع فرمان بلا شرط ومستبدانه غرايز وتمايلات است . ودر

حقيقت ، كشور در دست يك سلسله تمايلات وغرايز است وتحت هدايت

ورهبرى آن تمايلات ونيروى اجراى قوه مجريه است كه مناسبات وروابط اين كشور

با خارج ، رعايت مى شود ومبادلاتى صورت مى گيرد ودستگاه وجود حيوان اداره

مى شود .

در دستگاه وجود حيوان ، به صرف اينكه تصور مطلوبى كه موافق با يكى از

تمايلات است ، پديد آمد وموافقت وى با يكى از غرايز وتمايلات روشن شد ،

بي درنگ به حكم آن تمايل ، نيروى اراده درصدد اجرا بر مى آيد واجرا مى كند مگر

آنكه يك مانع خارجي پيدا شود ومانع اجرا گردد . پس حيوان در عين اينكه در