قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٥٥

قسمت دوم

نبات نيست وفي الجملة ، ميدان عملي براي نبات است كه براي جماد نيست . البتة

واضح است كه نبات به واسطه پرتو ضعيفى از حيات كه به وى رسيده ، قدرت

تطبيق با محيط پيدا كرده ومى تواند بر مادة مرده بي جان ، سلطه پيدا كند وآن را تابع

خود نمايد . وبه منظور حفظ حيات وادامه حيات ، تصرفات متناسبى در مادة

نمايد .

همين كه فعاليتهاى حيواني را مورد مطالعه قرار دهيم ، مى بينيم فعاليتهاى

مخصوص حيواني ، يعنى فعاليتهاى ارادى حيوان ، به هيچ نحو آن محدوديت

ويكنواختى وبر نهج واحد بودن را ندارد .

حيوان ، در حركات ارادى خويش ، از قبيل آشاميدن آب ، غذا خوردن ، راه

رفتن وغيره ، هيچ گونه محدوديتى ندارد ، زيرا از طرفي اين حركات وفعاليتها به

اراده حيوان وابسته است نه چيز ديگر ، واز طرف ديگر ، يكنواخت وبر نهج واحد

نيست . حيوان قادر است در حالي كه رو به نقطه اى حركت مى كند ، آنا اراده كند

ودرست در جهت مخالف حركت أولى خود ، حركت كند . قادر است حركت دورانى

كند ، يعنى آنا فآنا تغيير مسير وجهت بدهد . از محدوديت ويكنواختى فعاليت

جمادات به هيچ نحو در حيوان مشاهده نمى شود . اگر يك جسم جامد ، بخواهد

حركات مختلفي بكند ( مانند يك دستگاه ماشين ) حتما لازم است نيروى خارجي

أو را اداره كند ، ولى حيوان ، صرفا با استفاده از نيروى داخلي ، يعنى نيروى

( احساس واراده ) مى تواند از خود هزار جور حركت واثر مختلف نشان بدهد .

يك ( كبوتر ) مى تواند به ميل خود ، پشت سر هم ، چندين معلق بزند . بنابراين ،

حيوان بيش از نبات قادر است مجراى عمل خود را تغيير دهد ، وبراي حيوان

ميدان عمل وسيع ترى باز است . وبديهي است كه به هر اندازه محدوديت عمل از

بين برود وميدان وسيع ترى پيدا شود ، آزادى بيشترى پديد مى آيد . نسبت حيوان