قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٥٤

قسمت دوم

حيواني واقع شود ) . ( 1 )

مرحوم مطهرى در ادامه كلامش مى فرمايد : ( از مشخصات فعاليتهاى جمادى

اين است كه همواره بر نهج واحد ومحدود ويكنواخت است . هر جسم جامدى ،

از كوچكترين ذره گرفته تا بزرگترين منظومه ها ، هر خاصيتى كه دارد آن را به نهج

واحد وبه طور يكنواخت انجام مى دهد . جسم جامد به خودى خود ، قدرت

انحراف از مسيري كه پيش گرفته است را ندارد مگر آنكه عوامل خارجي دخالت

كنند ومسير آن را تغيير دهند ، يا آنكه آن عوامل خارجي در وضع داخلي آن جسم

جامد ، تغييراتى ايجاد نمايد كه موجب اختلاف در اثر وخاصيت وطرز فعاليت آن

جسم جامد گردد .

اما هنگامى كه فعاليتهاى نباتى را مطالعه مى كنيم ، اختلافاتى بين نوع فعاليتهاى

نباتى وفعاليتهاى جمادى ملاحظه مى كنيم واز آن جمله اينكه : آن محدوديت

ويكنواختى وبر نهج واحد بودن ، به آن صورت كه در جمادات مشهود است ، در

نباتات نيست ، زيرا خاصيتى در نبات است كه در برخى موارد ، مى تواند مجراى

عمل خود را به منظور حفظ بقاى خود ، تغيير دهد وحتى اگر عوامل محيط خارج ،

نامساعد باشد ، تا حدى مى تواند در وضع تجهيزات ساختمان داخلي خود ،

تغييرات متناسب با ادامه بقاء در آن محيط ايجاد نمايد .

گياهان داراى خاصيت وانطباق با محيط هستند واين خاصيت ، مستلزم قدرت

تغيير مسير ومجراى عمل است . ريشه گياه كه در زير زمين حركت مى كند ، همين كه

به نزديك ديوارى برسد ، جهت سير خود را عوض مى كند ومتوجه بالا مى شود

وهمينطور . . ) ( 1 )

پس معلوم مى شود كه آن يكنواختى ومحدوديت عمل كه در جماد است ، در

( 1 ) - أصول فلسفه ، ج 3 ، ص 466 ( چاپ دفتر انتشارات جامعه مدرسين ، سه جلد در يك جلد ) . ( 2 ) - أصول فلسفه وروش رئاليسم ، ج 2 ، ص 182 .