قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٤٢

4 - تبيين فلسفي بحث قضاء وقدر ونظرات پيرامون آن

وآثاري كه به شئ ملحق مى گردد ، به نحو تعيين علمي كه بر حسب اقتضاى

أسباب وأدوات موجود ، ووسعت آن عمل به دنبال آن مترتب مى گردد . . پس

تقدير نسبت به شئ مقدر به منزله قالبى است كه شئ مقدر در آن قالب قرار

مى گيرد ، پس شئ به مقدار آن قالب محدود به حدى يا حدودي مى شود كه از آن

مقدار تجاوز نمى كند .

واگر اين معناى قدر را با تحليل عقلي به صورت حقيقي وواقعي در بياوريم ،

طبعا منطبق مى گردد بر حدودي كه به موجودات از ناحية علل ناقص شان ملحق

مى شود ، از آن جهت كه براي اين موجودات صور علمي است در نشآت وعوالمى

كه در آن علل است ، حيثيات گوناگون كه براي آنها اثرى است در معلول كه اطلاق

معلول را در صفت واثرش تخصيص زده آن را مختص به صفت خاص واثر خاصي

مى نمايد ، پس هنگامى كه براي تخصيص معلول به صفتي يا اثرى با تماميت علت

تامه اش ، تماميت پيدا كرده براي معلول ، تعين وتشخص به وجودي كه علت تامه

آن را اقتضا مى كند ، پديد مى آيد .

پس مثلا براي انسان ويژگى ديدن است ولكن نه به جميع وجودش ، بلكه از

طريق بدنش ونه به تمام بدنش ، بلكه به عضوى از اعضاى أو كه در صورتش قرار

دارد ، پس انسان با مواجهه چشم به آن شئ مرئى ، مىبيند نه مطلق مواجهه ، بلكه

مواجهه با جسم ونه هر جسمي ، بلكه جسم كثيف ، يعنى غير رقيق ، از أجسام

صاحب رنگ ونه خود جسم ، بلكه سطح خارجي آن ونه همه سطوح آن ، بلكه

سطح محاذى با چشم ، ونه در هر وضعي ونه در هر حالي ونه در هر مكاني ونه در

هر زماني .

پس اگر بخواهى شرايط پيچيده شده بر أطراف يك رؤيت شخصي خاصي را

بشمارى ، شرايط زيادى را مى يا بي كه قابل احصاء نيست وهر يك از اينها حدى