قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٣٩

4 - تبيين فلسفي بحث قضاء وقدر ونظرات پيرامون آن

نظام أسباب ومسببات را تأييد كرده است .

سوم اينكه : أصل عليت ونظام أسباب ومسببات بر جهان وجميع حوادث

جهان حكم فرماست ، هر حادثى ضرورت وقطعيت وجود خود را وهمچنين

شكل وخصوصيت زماني ومكاني وساير خصوصيات وجودي خود را از علل

متقدمه خود ، كسب كرده است ويك پيوند ناگسستنى بين گذشته وحال

واستقبال ، ميان هر موجودى وعلل متقدمه أو هست .

بنابراين نظر ، سرنوشت هر موجودى به دست موجودى ديگر است كه علت

اوست . وآن علت است كه وجود اين موجود را ايجاب كرده وبه أو ضرورت

وحتميت داده است . وهم آن علت است كه خصوصيات وجودي أو را ايجاب كرده

است وآن علت نيز به نوبه خود ، معلول علت ديگرى است وهمينطور . .

پس لازمه قبول أصل عليت عمومى ، پذيرفتن اين نكته است كه هر حادثه اى ،

ضرورت ، قطعيت وهمچنين خصوصيت ، اندازه وكيفيت خود را از علت خود

مى گيرد . در اين جهت ، فرق نمى كند كه ما الهى مسلك باشيم وبه علت العللى كه

أصل همه ايجابها ( قضاءها ) وأصل همه تعينها ( قدرها ) هست ، معتقد باشيم يا

نباشيم وچنين علت العللى را نپذيريم .

اعتقاد به ( قضاء وقدر ) ناشى از اعتقاد به أصل عليت عمومى در جهان است ،

بر أساس اعتقاد به اين أصل ، در عالم ، هر پديده اى علت واندازه اى دارد وچيزى

بدون علت وبدون اندازه گيرى معين ، به وجود نمى آيد .

فرض كنيد سنگى پرتاب مى كنيم وشيشه اى مىشكند ، شكستن شيشه ، يك

حادثه است وحتما علتي دارد كه آن را ايجاب مى كند . ونيز مسلما ميزان

شكستگى واندازه وحدود آن ، بستگى به كوچكى وبزرگى سنگ وقوت وفشار

دست ونزديكى ودورى فاصله وغير اينها دارد .