قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٣٢

واژه قدر

بخواهد . چه نخواهد وكوششها وتلاشها براي تغيير سرنوشت ونصيب وقسمت

وقضاء وقدر . بيهوده ومبارزه با مشيت الهى است .

اگر قضاء وقدر را چنين تفسير كنيم ، جنبه تخديرى آن قابل انكار نيست ، زيرا

چنين تفسيري به ما مى گويد : اگر يك روز كساني مانند بنى أمية ويا بنى عباس ويا

ارتش مغول بر ما چيره شدند وبه ما حمله كردند ، بايد تسليم باشيم كه قضاء وقدر

الهى است !

وبررسى منابع نشان مى دهد كه چنان تفسيري بشدت از طرف اسلام محكوم

شده است وقبول وپذيرش آن ، تمام مفاهيم مسلم اسلامى از قبيل : تكليف ،

جهاد ، سعى وكوشش ، استقامت وپاداش ، كيفر وبهشت ، دوزخ وسؤال ، حساب

و . . را به هم مى ريزد ، ومفهومي براي آنها باقي نمى گذارد .

گذشته از مفاسد عملي ، اجتماعي واعتقادي كه اين نظريه دارد ، منطقا محكوم

ومردود است ، زيرا از نظر براهين عقلي وفلسفي - چنان كه توضيح آن خواهد آمد -

ترديدى در بطلان اين نظريه نيست . نظام أسباب ومسببات ورابطه على ومعلولي

بين حوادث ، غير قابل انكار است ، نه تنها علوم طبيعي ومشاهدات حسى

وتجربى بر نظام أسباب ومسببات ، دلالت مى كند ، در فلسفه الهى ، متقن ترين

براهين ، بر اين مطلب اقامه شده است . افزون بر اين ، قرآن كريم نيز أصل عليت

عمومى ونظام أسباب ومسببات را تأييد كرده است كه در فصلهاى آينده ذكر آن به

ميان خواهد آمد .

بدون ترديد ، معتقدان به اين تفسير ، همانند اشاعره ، گويا افرادى مى باشند كه

روح واراده آنها مبتلى به فلج شده است ، اين عقيدة كه دست تطاول زورگويان را

درازتر ودست انتقام ودادخواهى مظلومان را بسته تر مى كند ، آن فردى كه مقامي را

غصب كرده ويا مال وثروت عمومى را ضبط نموده است ، دم از موهبتهاى الهى