قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ٢٢١

خلاصه بحث فوق

وشايد تو مرا در نزد عقل خود با فردى بزرگوار وأهل طاعت برابر خوانى ، پس

بر كلام من از نيام عقل خود ، شمشيرى را بيرون كشد ويا تيرى را از جعبه تير خود

بيرون آورده ورها كند وتلاش أو اين است كه آنچه را من بافته أم ( بازگو نمودم ) پنبه

نمايد ( نابود نمايد ) وجدا كند آنچه را به هم پيوند داده أم . ولى اين را بدان كه هر كلامي

را كلام وسخنى است بالاتر وهر گفتارى را گفتارى است برابر ، چه آنكه زبانهايى

راست وگويا هستند كه آن زبانها را كلمات وسخنان زياد از ديگران ، ساكت

وخاموش نمى كند مگر سخن راست وصدق ، وپاداش آنها در نهان داده مى شود .

پس مرا در اين محل وجايگاه قرار مده ( ومقابل آن عظيم الشأن از ديدگاه خود )

بعيد ندان كه من از آنها داناتر وتوان مند تر باشم بر حسب خرد آنها ، وتوانم

از آنها بيشتر باشد براي رها كردن تيرها ، واز همه آنها نسبت به منطق وخرد وعقل

آگاه تر باشم . در عرصه جدال وستيز وآشكار بر خورد نمودن ولجاجت با آنها

شايد زبانم جرى تر وبا جرأت بيشترى باشد ، عقلم سنگين تر ، ( وزين تر ) وبيانم

عالىتر باشد كه قريحه أم تشنگان را سيراب كند .

مطمئن باش كه تلاش كننده واختلاف ايجاد كننده زيانكار است وهر اضطرابى

واشاره اى در اين زمينه ، اشتباه وخطا مى باشد ، زيرا حاكم براي حل اين اختلاف ،

عقلي است غير از اين عقل وغير از اين راه موجود را بايد رفت ، ونوري است كه در

غير از اين سامان مىتابد ، وراهنمايى غير از اين راهنما وسرا وجايگاهى غير اين

زندان تنگ مى خواهد .

پس ( عقل ) يك عنوان مشتركى است بين آن عقل وعقل عارية ، وهر كس نام

عقل را به عاريت گرفت چنين نيست كه از اين فضل بهره بگيرد ، زيرا آن رشحه اى

است از اين فضل ، گرچه هر كدام از آنها متصدى اين هست ومنادى آن مى باشد

وعقل را جلوه مى دهد .

وعقل عارية با عقل واقعي در نام متحد هستند ، ولى عقل واقعي اگر به أو