قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٨

قضاء وقدر وشناخت صحيح آيات وروايات

شوكت ومجد گذشته را به دست نخواهند آورد . . اين گروه از اروپائيان چنين گمان

كرده اند كه بين اعتقاد به قضاء وقدر واعتقاد به مذهب جبريها كه معتقدند انسان در

همه اعمال وافعال خود ، مجبور است واز خود صاحب اختياري نيست ،

هيچ گونه فرقى وجود ندارد .

ولى بايد گفت كه اين پندارهاى دروغ وگمانهاى نادرست را دشمنان اسلام

ساخته اند ودر واقع بر مسلمانان تهمت زده اند ، زيرا در دنياي امروز ، هيچ

مسلمانى أعم از شيعي وسنى وحتى زيدي وإسماعيلي و . . كه معتقد به جبر

محض بوده وخود را در أمور ، هيچ كاره وبي اختيار كامل بداند ، وجود خارجي

ندارد ، بلكه همه اين فرقه ها ومذاهب اسلامى ، عقيدة دارند كه يك قسمت از

اختيار أمور واعمال آنان به دست خودشان است وهمين اختيار واراده ، مناط

وملاك پاداش وكيفر ، ثواب وعقاب خواهد بود .

بله در بين مسلمانان ، در قرون نخستين ، فرقه اى پيدا شدند كه آنها را ( جبري )

مى ناميدند . آنان مى گفتند كه انسان در هر كارى كه انجام مى دهد ، مجبور است واز

خود هيچ گونه اختيار واراده اى نمى تواند داشته باشد . آنان چنين پنداشتند كه بين

اينكه انسان ، دهان ودندان خود را براي خوردن چيزى به حركت درآورد با آنكه از

شدت سرما بلرزه در آيد هيچ فرقى وجود ندارد . ولى بايد توجه داشت كه اكثريت

مسلمانان ، عقيدة اين فرقه را جزء مسائل سفسطى وبي پايه خواندند . ودر سايه

همين مخالفتها ، اين فرقه دوامى پيدا نكرد ودر أواخر قرن چهارم هجرى ، هواداران

آن به كلى منقرض شده وجز نامى از آنان باقي نماند .

بدون شك ، اعتقاد به قضاء وقدر ، همانند اعتقاد به جبر نيست واز لوازم

ومقتضيات آن نيز ، پديد آمدن مطالبى نيست كه بعضي از اروپائيان آن را بيان

كرده اند .