قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٦٢

ترجمه بحث قضاء وقدر از انتهاى رساله عرشيه شيخ الرئيس

عالم به آن حكمت است واگر نبود آن حكمت هر آينه اين شرور ، يافت

نمى شدند ، زيرا ( خيرات ) مبادى ( شرور ) مى باشند پس هنگام استيفاء خيرات

وانتهاى آنهاست كه گاهى ( شرور ) ) ظاهر مى گردند وچه بسا در همان حالت خفى ،

باقي مى مانند . اين سخن در شئ واحد مطرح است .

( ولى ) در چند سى كه با هم تصادم دارند شرور به خاطر تنافر وتنافى بوجود

مى آيند ولكن اين شرور نسبت به وجود جدا بسيار نادر هستند ، زيرا وجود ،

همه اش خير است يا غالب آن خير مى باشد . واما شرور را نمى توان به مبدأ خيرات

نسبت داد ، بلكه بايد آنها را به اشخاص وطبايع وزمان نسبت داد . به زودى توضيح

بيشتو ؟ ؟ آن مى آيد .

وهر گاه نقصى در آحاد نوعي پديد آيد ، اين نقصان به واسطه ضعف وقصور در

( قابل ) است واگر نه در مبدأ فياض ، منع وبخلى نيست ، بلكه فيضش نسبت به

تمام موجودات عام است ، پس سزاوار نيست كه عقلهاى ضعيف وعوام الناس

توهم نموده وعلت نقص در افعال را به فعل حق نسبت بدهند ، زيرا افعال حق ،

نتيجة صفات اوست وصفاتش كه عين ذاتش مى باشد ، وذات حق واجب دائمي

است .

پس اگر براي افعال حق ، علتي باشد ، چون منشأ افعال ، صفات است لازم

مى آيد كه علت براي صفات أو باشد ، واين مطلب باعث مى شود كه ذات حق ،

مركب باشد وحال آنكه ما از پيش گفتيم كه ذات حق ، بسيط است وتركيب در أو

روا نيست . اكنون معلوم شد آنچه را كه شايسته هر موجودى است به أو عطا گرديده

واز كمالات لايق به أو دريغ نشده است ، زيرا عدل خداى تعالى فضل است وفضل

أو عدل ونه براي حكمش مانعى ونه براي قضائش ، عائقى ولكن در نسبت دادن

خير وشر به خداى تعالى بايد دقت نمود وبيشتر سخن گفت تا مورد بحث