قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٤٢

راز شرور جهان

اشكال : اگر آفرينش ، خداى آفريدگارى داشت ، اين همه شر وفساد

را نمى آفريد .

پاسخ : شر وفساد ونظاير آنها روى هم رفته ، بديها ونارواييهايى هستند كه در

جهان مادة پيدا مى شوند . ومفهوم بد وناروا مفهومي است كه با مقايسه به خوب

وروا محقق مى گردد . اگر تندرستى كه خواسته نفس وملائم طبع ما است نبود ، هرگز

بسيارى را بد نمى شمرديم . واگر آسايش وامن وهر يك از لذايذ حواس وحظوظ

نفس نبود ، هيچ گاه از دست دادن آنها براي ما تلخ نبود وبدبختى خوانده نمى شد ،

چنان كه هرگز زوجيت را براي عدد چهار وفرديت را براي عدد سه ، خوب يا بد ،

خوشبختى يا بدبختى نمىشماريم ، زيرا قياس در كار نيست .

واز اينجا پيداست كه ( شر ) امرى است قياسي ومفهومي است عدمي در

مقابل يك امر وجودي ممكن الحصول ، يعنى در مورد ( شر ) موضوعي بايد باشد

داراى صفتي وجودي كه مطلوب موضوع مفروض بوده باشد تا داشتن اين صفت

مطلوب ، براي آن ، ( شر ) شمرده شود .

چنان كه داشتن چشم براي انسان كه طبعا چشم مى خواهد وممكن هم هست

نداشته باشد ، خير بوده ، نابينايى براي وى ( شر ) شناخته مى شود .

در نتيجة اين كاوش ، به اين نكته بر مىخوريم كه : ( شر ) هر جا باشد - أولا امر

عدمي وثانيا امرى امكاني است .

در بالا گفتيم : چيزى را كه به خداى جهان نسبت مى دهيم أولا بايد امرى

وجودي وثانيا داراى نسبت ضرورت ووجوب بوده باشد . وتا در مورد ( شر )

قياس نكرده وامرى عدمي فرض نكنيم ، مانند مرض با صحت ، فقر با غنى ، ذلت

با عزت ، ظلم با عدل وهمچنين خير وشر هر دو را ممكن فرض نكنيم ، شر محقق

نخواهد شد ؟ پس شر به ( خدا ) نسبت ندارد .