قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٤٠

راز شرور جهان

اين اعدام را وجودات گرفته باشد ؟

پاسخ به اين سؤال از دقت در ويژگيهاى ذاتي جهان طبيعت به دست مى آيد .

توضيح آنكه : تأثير وتأثر موجودات مادي در يكديگر وتغيير وتحول وتضاد

وتزاحم ، از ويژگيهاى ذاتي جهان مادي است ، به گونه اى كه اگر اين ويژگيها نمى بود ،

چيزى به نام ( جهان مادي ) وجود نمى داشت .

به ديگر سخن : نظام على ومعلولي خاص در ميان موجودات مادي ، نظامى

است ذاتي كه لازمه سنخ وجودهاى مادي مى باشد . پس يا بايد جهان مادي با

همين نظام به وجود بيايد ويا أصلا به وجود نيايد . اما علاوة بر اينكه فياضيت

مطلقه الهى اقتضاى ايجاد آن را دارد ، ترك ايجاد آن ، خلاف حكمت نيز هست ،

زيرا خيرات آن به مراتب بيش از شرور بالعرضش مى باشد ، بلكه تنها كمالات

وجودي انسانهاى كامل ، بر همه شرور جهان برترى دارد .

از يك سوى ، پديد آمدن پديده هاى نوين در گرو نابود شدن پديده هاى پيشين

است . وهمچنين بقاى موجودات زنده به وسيله ارتزاق از نباتات وحيوانات ديگر

تأمين مى شود . واز سوى ديگر : كمالات نفساني انسانها در سايه تحمل سختيها

وناگواريها حاصل مى گردد . ونيز وجود بلاها ومصيبتها مايه بيدارى از غفلتها

وپى بردن به ماهيت اين جهان وعبرت گرفتن از حوادث مى شود .

انديشيدن درباره تدبير نوع انسان ، كافى است كه به حكيمانه بودن اين نظام پى

ببريم ، بلكه انديشيدن پيرامون يكى از شؤون تدبير وى ، يعنى موت وحياتش نيز

كفايت مى كند ، زيرا اگر قانون مرگ ومير بر انسانها حاكم نبود ، علاوة بر اينكه به

سعادتهاى اخروى ، نايل نمى شدند ونيز از مشاهده مرگ ديگران ، عبرت

نمى گرفتند ، أساسا آسايش دنيوي هم به هيچ وجه براي آنان ميسر نمى گشت ، مثلا

اگر همه انسانهاى پيشين ، امروز زنده بودند ، پهنه زمين براي مسكن آنان هم كفايت