قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٣٧

تحليل فلسفي خير وشر

بنابر اين ، مطلوب بالأصالة خود ذات وبه دنبال آن بقاى ذات وكمالات ذات

است ومطلوبيت أشياء ديگر به جهت تأثيرى است كه در تأمين اين مطلوبهاى

أصيل دارند . وهمچنين منفور بالذات ، فناء ونقص وجود خودش مى باشد

ومنفوريت أشياء ديگر به جهت تأثيرى است كه در منفور بالذات دارند .

بدين ترتيب ، وجه روشنى براي تعميم خير وشر به كمال ونقص ، وسپس به

وجود وعدم به دست مى آيد ، يعنى با قرار دادن مصداق مطلوب ونامطلوب

( كمال ونقص وجود ) به جاى اين عنوانها در يك طرف اضافه ، وحذف ويژگى

شعور وميل از طرف ديگر ، تعميم به كمال ونقص ، حاصل مى شود .

سپس با توجه به اينكه مطلوبيت كمال وجود ، تابع مطلوبيت أصل وجود است

وكمال شئ هم چيزى جز مرتبه اى از وجود آن نيست ، نتيجة گرفته مى شود كه

أصيل ترين ( خير ) براي هر موجودى ، وجود آن ، وأصيل ترين شر براي هر

موجودى ، عدم آن خواهد بود .

اين تعميم اگر با نظر عرف هم موافق نباشد ، از نظر فلسفي صحيح بلكه لازم

است ، زيرا فلسفه از حقايق نفس الامرى بحث مى كند ، صرف نظر از اينكه مورد

ميل ورغبت كسى باشد يا نباشد .

3 - هرگاه به كمال رسيدن موجودى ، متوقف به شرط عدمي ( عدم مانع ) باشد ،

مى توان آن امر عدمي را به يك معنا از اجزاء علت تامه براي حصول كمال مفروض

شمرد واز اين جهت ، آن را خيرى براي چنين موجودى محسوب داشت . وبر

عكس ، هرگاه نقص موجودى معلول مزاحمت موجود ديگرى باشد ، مى توان

موجود مزاحم را شرى براي آن تلقى كرد ، ولى از نظر دقيق فلسفي ، اتصاف امر

عدمي به خير ، وهمچنين اتصاف امر وجودي به شر ، بالعرض است ، زيرا امر

عدمي از آن جهت كه كمال موجود ديگرى ، به نوعي استناد به آن پيدا كرده ،