قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٣٥

مفهوم خير وشر

موجودات ذي شعور ، مطلوب ، وبراي نوع ديگرى نامطلوب است ، چنين چيزى

را بايد خير بدانيم يا شر ؟

ولى اين اشكال ، جواب ساده اى دارد وآن اين است كه : شئ مفروض ، براي

أولى ، خير وبراي دومى ، شر است . اين تعدد حيثيت ، در مورد دو فرد از يك نوع

وحتى در مورد دو قوه از يك فرد نيز صادق است .

مثلا ممكن است غذايى براي يك فرد ، مطلوب وبراي ديگرى ، نامطلوب باشد

يا نسبت به يكى از قواى بدن ، خير ونسبت به ديگرى شر باشد .

در وهله سوم ، ويژگى شعور هم از طرف اضافه ومقايسه ، حذف مى شود ومثلا

سر سبزى خرمى وباردارى ، خير درخت وپژمردگى ، خشكيدگى وبي بارى ، شر

آن محسوب مى شود .

در اينجاست كه بعضي گمان كرده اند كه چنين تعميمى در مفهوم خير وشر ،

برخاسته از نوعي ( انسان انگارى طبيعت ) ( 1 ) است وبعضي ديگر پنداشته اند كه

ملاك آن ، نفع وضرر أشياء براي انسان است ، يعنى ميوه دارى درخت ، در واقع

براي انسان ، خير است نه براي درخت . ولى از نظر ما اين تعميم ، نكته ديگرى دارد

كه به آن اشاره خواهد شد .

استعمال خير وشر ، در محاورات عرفى ، منحصر به ذوات وأعيان نمى شود ،

بلكه در مورد افعال هم جريان مى يابد . وبعضي از كارها ( خير ) وبعضي ( شر )

تلقى مى گردد . وبدين ترتيب ، مفهوم خير وشر وخوب وبد ، در زمينه اخلاق

وارزشها ، مطرح مى شود ودر اينجاست كه معركه آرايى بين فلاسفه اخلاق در تبيين

مفاهيم ارزش وتعيين ملاك خير وشر اخلاقى بر پا مى گردد ) ( 2 )

( 1 ) - انترو پومور فيزم . ( 2 ) - براي اطلاع بيشتر به آموزش فلسفه ، ج 1 ، درس بيستم وفلسفه اخلاق جناب أستاذ معظم آيت الله مصباح يزدى ، مراجعه شود .