قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٣٠

اشكال ديگر

( ومن يتوكل على الله فهو حسبه ان الله بالغ امره قد جعل الله لكل شئ قدرا ) ( 1 )

يعنى : ( آن كس كه در راه حق به خدا اعتماد كند ، خداوند أو را بس است ، خدا

فرمان وحكم خود را به نتيجة مى رساند ، خداوند براي هر چيزى ، قدر واندازه

وحدى قرار داده است ) .

در اين آية كريمه با اينكه با جمله : ( قد جعل الله لكل شئ قدرا ) به نظام عالم

واينكه هيچ چيز به گزاف صورت نمى گيرد ، وهر چيز در مرتبه خود قرار دارد ،

تصريح شده ، يعنى نظام أسباب ومسببات ، به رسميت شناخته شده است ، در

عين حال مى فرمايد : خداوند ، فرمان خود را به نتيجة مى رساند ، يعنى آنجا كه پاى

روابط معنوي وتأييدات غيبى به ميان مى آيد ، جريان ديگرى پيش مى آيد وعلل

وأسباب ظاهري بي اثر مى گردند .

خلاصه اينكه : آنچه گفته شد كه جهان آفرينش بر أساس نظام سببي ومسببى

وعلى ومعلولي استوار است وتا حادثه اى از ناحية علل وأسباب پيشين ، ضرورت

پيدا نكند ، وجود پيدا نمى كند : ( الشئ مالم يجب لم يوجد ) اين علل وأسباب ،

منحصر به أمور مادي نيستند ، چه بسا ممكن است عواملي معنوي در پيدايش آن

حادثه مؤثر باشند ، زيرا در جهان بيني الهى بر خلاف جهان بيني مادي ، تار

وپودهايى كه براي آفرينش به كار گرفته شده ، نه تنها منحصر به أمور مادي نيستند ،

بلكه از آن بيشتر وپيچيده تر است .

از نظر يك فرد الهى ، همانطور كه خورشيد موجب تبخير وبهار ، علت تلطيف ،

وتابستان ، عامل رسيدن ميوه هاست ، ايمان وپرهيز گارى نيز مايه فراوانى نعمت ،

توبه وصدقه ودعا ، موجب دفع بلا ونقمت ، وظلم وتجاوز وگناه نيز عامل

سقوط وبدبختى ، احسان به والدين ومستمندان ودستگيرى از درماندگان وكمك

( 1 ) - سوره طلاق آية 2 .