قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٣

قضاء وقدر وخداشناسى

سبب كشمكشهاى عظيمى در جهان اسلام گرديد .

به هر صورت ، شناخت چگونگى صدور افعال آدمي ، از جهات متعددى از

جمله جهات ذيل ، ضروري مى نمود :

1 - قضاء وقدر وخودشناسى

بي شك ( اراده واختيار ) از شؤون نفس ماست ، هرگاه آدمي را در انجام كارها

مختار بدانيم ، خود را از ديگر موجودات ، برتر خواهيم يافت ، زيرا حركات

وسكنات ديگر موجودات ، بر أساس طبيعت وغرايز است نه از روى اراده واختيار ،

ولى اگر أو را در انجام كارها مجبور وآلت بلا اراده عوامل بيرونى دانستيم ، در اين

صورت ، آدمي با چوب ، سنگ ، درخت ، حيوانات ، فرقى نخواهد داشت .

بنابراين ، أصل ( خودشناسى ) ايجاب مى كرد كه بشر ، از دير باز ، به تحقيق

درباره اجبار واختيار اعمال آدمي ، به بررسى وتحقيق بپردازد واز اين رهگذر ،

گامهاى منطقي ديگرى درباره خودشناسى بردارد .

2 - قضاء وقدر وخداشناسى

مسألة جبر واختيار ، از جهتي به توحيد واز لحاظى به عدل واز جهتي ديگر به

قدرت خداوند ارتباط دارد ، زيرا - چنان كه بعدا خواهيم ديد - اگر ( جبر ) در اعمال ،

درست باشد ، عدل الهى ، مفهوم نخواهد داشت . واگر ( تفويض ) درست باشد ،

توحيد افعالى وعموم قدرت الهى از بين خواهد رفت ، زيرا اعمال مردم در صورت

تفويض ، مخصوص به خود آنها خواهد بود وخداوند هيچ گونه دخالت وتأثيرى

در آن نخواهد داشت . به علاوة ، انسانها در دايره افعال ارادى از خداوند بي نياز

خواهند بود با اينكه مى دانيم :