قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٢٩

اشكال ديگر

مادي ومحسوس ، بعضي بعض ديگر را خنثى مى كنند واز كار مى اندازند ، در

مواقع خاصي تحت تأثير علل معنوي نيز از كار مى افتند .

كسى كه تنها علل مادي ومحسوس را مى بيند ، خيال مى كند سبب ، منحصر به

همين چيزهاست ، نمى داند كه هزاران علل وأسباب ديگر نيز ممكن است به حكم

قضاء وقدر الهى در كار باشند وآن گاه كه آن علل وأسباب پا به ميان گذاشتند ،

أسباب وعلل مادي را خنثى وبي اثر مى كنند .

در خود قرآن كريم اين مطلب به بيانى بليغ تر ورساتر از آنچه در زبان اخبار

وأحاديث آمده ، بيان شده است .

در جريان جنگ بدر مى فرمايد : ( وإذ يريكموهم إذ التقيتم في أعينكم قليلا ويقللكم

في أعينهم ليقضى الله امرا كان مفعولا والى الله ترجع الأمور ) . ( 1 )

يعنى : ( ياد كن آن زمان را كه خداوند ، آنان ( خصم ) را هنگامى كه با آنها

برخورديد ، در چشم شما اندك ، وشما را در چشم آنها اندك نماياند ، براي اينكه

به انجام رساند چيزى را كه شدني بوده است ، همه كارها به خداوند باز گردانده

مى شود ) .

اين جريان يكى از موارد تقدم پيدا كردن علل معنوي بر علل مادي است .

هنگامى كه قومي در اثر گام برداشتن در راه درستى وصلاح ، شايستگى ، تأييد

ونصرت پيدا كنند ، وقومي ديگر بر عكس ، مستحق خذلان ونابودى گردند ، نظام

متقن وأتم وأكمل جهان ، قوم أول را با همه كمبود وسائل وتجهيزات مادي ، تحت

حمايت خود قرار مى دهد وقوم دوم را با همه وسائل وأسباب مادي ، به زوال ،

محكوم مى كند .

ونيز قرآن كريم مى فرمايد :

( 1 ) - سوره انفال ، آية 47 .