قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٢٦

8 - نقش عوامل معنوي درحوادث از ديدگاه قضاء وقدر

نيايد كه سلسله علل ومعلولات جهان ، منحصر است به أمور مادي ومحسوس ( 1 ) .

در اخبار ورواياتى كه از رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله ) با أئمة أطهار ( ع ) رسيده است ، مطلبي

با اين مضمون به چشم مى خورد : ( اگر قضاء وقدر بيايد ، أسباب وعلل مخصوصا

عقل وقوه تدبير انسان ، از كار مى افتد ) . اين مطلب در أدبيات فارسي وعربى ،

به همين مضمون ، منعكس است .

در ( جامع الصغير ) چندين حديث در اين معنا از رسول أكرم نقل مى كند ، از آن

جمله :

( ان الله إذا أراد امضاء امر نزع عقول الرجال حتى يمضى امره فإذا أمضاه رد إليهم

عقولهم ووقعت الندامة ) ( 2 ) .

يعنى : ( هرگاه خدا بخواهد كارى به انجام رسد ، خردهاى مردم را از آنها

جدا مى كند تا وقتي كه امر خود را به انجام رساند . همين كه به انجام رساند ،

خردهاى آنان را به آنها باز مى گرداند ودر اين وقت است كه پشيمانى صورت

مى گيرد ) .

در تحف العقول از امام رضا - عليه السلام - روايت شده است :

( إذا أراد الله سلب العباد عقولهم فانفذ امره وتمت ارادته فإذا انفذ امره ردالى كل ذي

عقل عقله فيقول كيف ذا ؟ ومن اين ذا ؟ ) . ( 3 )

( هرگاه خدا چيزى را بخواهد ، عقلهاى بندگان را از آنها سلب مى كند وحكم

خود را اجرا مى كند وخواسته خود را به پايان مى رساند ، همين كه حكم خود را

اجرا كرد ، عقل هر صاحب عقل را به أو بر مى گرداند آنگاه أو مرتب مى گويد :

چگونه شد كه اين كار شد ؟ از كجا اين كار صورت گرفت ؟ ) .

( 1 ) - انسان وسر نوشت ، ص 57 ( چاپ جامعه مدرسين ) . ( 2 ) - به نقل از : كتاب انسان وسر نوشت ، ص 58 ( چاپ جامعه مدرسين ) . ( 3 ) - تحف العقول ، ص 442 .