قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١١٧

نظريه چهارم ونقد آن

گفتيم از دست نمى دهد .

تفسير ديگر اينكه : ( قضاء وقدر حتمي ) آن است كه از طرف خداوند ، تأكيد

وايجاب شده است كه حتما بايد واقع شود وحتما هم واقع خواهد شد ، ولى ( قضاء

وقدر غير حتمي ) آن است كه اراده خداوند نسبت به أو بي طرف وبي تفاوت

است ، ويا بي تفاوت نيست اما الزام وايجابي هم در كار نيست ، همانطور كه احكام

تكليفي از اين قبيل است . گاهى يك چيز از طرف آمر ومقنن ، حتم وايجاب

مى شود ( وجوب ) وگاهى آمر ومقنن ، نسبت به چيزى بي طرف است واز نظر أو

تفاوتى نيست كه آن كار ، صورت بگيرد يا صورت نگيرد ( اباحه ) ، وگاهى آمر ،

طرف وقوع يا عدم وقوع را ترجيح مى دهد اما الزام وايجاب نمى كند ( استحباب يا

كراهت ) .

در أمور تكويني نيز همينطور است ، گاهى ايجاب والزام است وآن ( قضاء

وقدر حتمي ) است ، وگاهى بي طرفي است ويا آنكه يك طرف ( وقوع يا عدم وقوع )

ترجيح دارد ، اما الزام وايجابى در كار نيست وآن ( قضاء وقدر غير حتمي ) است .

اين تفسير ، غير علمي ترين تفسير اين مطلب است واين ، نفى قضاء وقدر است ،

زيرا محال است كه اراده حق نسبت به حادثه خاصي ، بي طرف وبي تفاوت باشد

ويا بي طرف نباشد ولى ايجاب نكند ، همانطور كه محال است حادثه اى از قانون

عليت مستثنا باشد ويا تحت قانون عليت باشد ، اما ضرورت وايجاب در كار

نباشد .

قياس كردن حقايق تكويني به أمور عرفى وقراردادى ، درست نيست .

* * *