قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١١٤

نظريه چهارم ونقد آن

نظريه سوم ونقد آن

اين مسألة به شكلهاى ديگر نيز تفسير شده است ، بعضي به مقياس ( انسان )

تفسير كرده اند . گفته اند واقعيتهائى كه تغيير وتبديل آنها در اختيار انسان نيست ،

تقديرشان حتمي است وواقعيتهايى كه تغيير وتبديل آنها در اختيار انسان است ،

تقديرشان غير حتمي است ، مثلا براي بشر ( لا أقل در حال حاضر ) تغيير دادن

أوضاع جوى از قبيل : گرما ، سرما ، برف ، باران وبادها ، وتغيير دادن أوضاع

عمومى زمين از قبيل : زلزله ها ، طوفانها وسيلابها غير مقدور است ، بشر چه

بخواهد وچه نخواهد ، اينها صورت مى گيرند ، پس آنها أمور حتميه هستند

ومقدرات الهى در اين أمور ، حتمي است ، اما تغيير أوضاع اجتماعي واصلاح أمور

به موازين عدالت ورفاه عمومى وسعادت همگانى ، مقدور بشر است ، وخواست

بشر ، مى تواند اينها را عوض كند . پس اينها أمور غير حتميه هستند ومقدرات الهى

در اين أمور ، غير حتمي است .

اين تفسير ، صحيح نيست ، زيرا علت ندارد قدرت وامكانات بشر را ملاك

حتمي يا غير حتمي بودن مقدرات قرار بدهيم . زبان اخبار وآثار دين نيز با اين

تفسير ، قابل تطبيق نيست .

نظريه چهارم ونقد آن

بعضي ديگر ، قضاء وقدر حتمي وغير حتمي را به مقياس تحقق وعدم تحقق

شرايط تفسير كرده اند . به اين معنا - چنان كه گفتيم - برخى موجودات ، امكانات

متعدد وبا علل مختلف ، ارتباط وپيوند دارند . به هر اندازه كه با علل گوناگون ،

بستگى دارند ، مقدرات داشته ودر حقيقت سرنوشت آنها به دست آن علتهاست .

هر علتي براي اين موجود يك سرنوشتى در دست دارد ، وهر سرنوشتى ،