قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٠٨

اشكالاتى كه به اين نظريه شده است

اشكالاتى كه به اين نظريه شده است

وچه بسا ممكن است فعل وانفعالاتى صورت گيرد ويا مواضعى پديد آيد كه از

وجود آنها آگاهى نداشته باشيم ، از اين رو ممكن است پيش از اجل طبيعي ، عمر

آدمي به سر آيد واين همان مرگ اخترامى وغير طبيعي است .

وبا اين بيان ، رمز تقسيم اجل به مسمى ( قطعي ) وغير مسمى ( غير قطعي ) در

نظام آفرينش ، معلوم گرديد . وروشن است ابهامي كه اجل غير مسمى دارد ،

منافاتى با تعيين اجل مسمى نخواهد داشت ، وچه بسا ممكن است اجل مسمى با

غير مسمى يكى بشوند وگاهى هم ممكن است با هم اختلاف پيدا كنند ، ولى آنچه

كه واقع مى شود ، همان اجل قطعي است . ( 1 )

مرحوم علامه طباطبائى نيز ، در اين باره به شكل گسترده ترى بحث كرده است ،

ولى جان كلام همان است كه گفته شد . براي تحقيق بيشتر ، به آنجا مراجعه

شود . ( 2 )

اشكالاتى كه به اين نظريه شده است

برخى از بزرگان با اينكه في حد ذاته اين تفسير را قابل قبول ومطابق با بعضي از

روايات وتعابير ديني مى دانند ، در عين حال ، آن را از دو ايراد ذيل به دور

نمى دانند .

1 - به يك معنا تمام تقديرها ( قطعي وتغيير ناپذيرند ) زيرا قوانينى كه بر اين

جهان حكومت مى كنند ، همه آنها قطعي هستند ، تغيير وتخلف در آنها راه ندارد ،

في المثل كسى كه داراى توانائى جسمي وروحي خاصي است ، اگر رعايت

بهداشت كند وبرايش عوامل غير مترقبه ديگر پيش نيايد ، صد وبيست سال عمر

خواهد كرد ، اين يك قانون قطعي وتغيير ناپذير است ، واگر رعايت بهداشت نكند

( 1 ) - تفسير الميزان ، ج 7 ، ص 7 . ( 2 ) - تفسير الميزان ، ج 13 ، ص 75 - 80 .