قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٠٧

نظريه أول

چنين سرنوشتى درباره أو قطعيت پيدا نخواهد كرد وآنچه كه واقع مى شود وكمتر از

صد سال است ، سرنوشت قطعي أو خواهد بود وعمر صد سأله ، سرنوشت غير

حتمي أو خواهد بود .

أستاذ علامه طباطبائى - رضوان الله تعالى عليه - در تفسير الميزان ، سرنوشت

حتمي وغير حتمي را - چنان كه توضيح داديم - تصوير مى كند ودر اين مورد چنين

مثال مى زند : آنچه در مورد سبب تام وناقص گفتيم ، به عنوان مثال : در مورد

روشنائى خورشيد چنين فرض كن ، ما مى دانيم بالأخره تا چند ساعت ديگر ، اين

شب به پايان مى رسد وخورشيد عالم تاب ، طلوع مى كند وروى زمين را روشن

مى نمايد ، اما ممكن است ابر يا ماه ويا مانعى ديگر ، ميان آن وزمين حائل گردد

ونگذارد خورشيد ، نورش را بر زمين بتاباند وآن را روشن نمايد ، ولى اگر خورشيد از

أفق ، بالا آيد وهيچ يك از موانعى كه گفته شد ، وجود نداشته باشد ، در اين

صورت ، خورشيد قطعا روى زمين خواهد تأبيد وآن را روشن خواهد نمود .

بنابراين ، نسبت ميان طلوع خورشيد وروشن كردن روى زمين ، به منزله لوح

محو واثبات است كه ممكن است حاصل شود وممكن است حاصل نشود ، ولى

نسبت طلوع آن در وقت مخصوص به خود ، بدون آنكه هيچ يك از آن موانع

مفروض ، وجود داشته باشد وروشن كردن روى زمين ، به منزله أم الكتاب است كه

به نام ( لوح محفوظ ) ناميده مى شود .

روى اين حساب ، تركيب خاصي كه ساختمان وجودي اين انسان با مقتضيات

محدودى كه در أركان وجودي آن است دارد ، اقتضا مى كند كه عمر طبيعي كه آن را

در صد سال ويا صد وبيست سال ، محدود كرده اند ، داشته باشد . واين همان

چيزى است كه در ( لوح محو واثبات ) نوشته شده است .

نهايت آنكه چون جميع اجزاء جهان ، ارتباط وتأثير خاصي در وجود آدمي دارد