قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — الصفحة ١٠٤

توجيه وتبيين قضاء وقدر حتمي وغير حتمي

وقتي كه باز مى كند ، مى بينند مار بزرگى در ميان آن بود ، حضرت فرمود : مقدر بود

كه اين مار ، پير مرد را بزند ولى صبح صدقه داد واين بلا را دفع كرد . ( شايد اين

پيشگويى ، به خاطر نشان دادن نمونه عيني تأثير صدقه به أصحاب بوده است ) .

توجيه وتبيين قضاء وقدر حتمي وغير حتمي

بعد از آنكه دانستيم طبق منطق قرآن وروايات ، دو جور سرنوشت وقضاء

وقدر ، در كار است ، حتمي وغير حتمي ، اين پرسش مطرح مى شود كه معناى قضاء

وقدر حتمي وغير حتمي چيست ؟ اگر حادثه خاصي را در نظر بگيريم ، يا علم أزلي

حق واراده أو به آن حادثه تعلق گرفته است يا نگرفته است ؟ اگر تعلق نگرفته است ،

پس قضاء وقدر در كار نيست . اگر تعلق گرفته است ، حتما بايد واقع شود والا لازم

مى آيد علم حق با واقع مطابقت نكند وتخلف مراد از اراده حق گردد كه مستلزم

نقصان وناتمامى ذات حق است .

به بيان جامع تر ، در واقع ( قضاء وقدر ) عبارت است از : انبعاث وسرچشمه

گرفتن همه عمل وأسباب از اراده ومشيت وعلم حق كه علة العلل است . وبه

اصطلاح : ( قضاء ) عبارت است از علم به نظام أحسن كه منشأ وپديد آورنده آن

نظام است .

والكل من نظامه الكياني * ينشأ من نظامه الرباني

واز طرفي - چنان كه مى دانيم - قانون عليت عمومى ، ضرورت وحتميت

را ايجاب مى كند ، لازمه قانون عليت اين است كه وقوع حادثه اى در شرايط

مخصوص مكاني وزماني خودش ، قطعي وحتمي وغير قابل تخلف بوده باشد .

همان طور كه واقع نشدن أو در غير آن شرايط نيز حتمي وتخلف ناپذير است ، وچون