ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢١٦

هيچ راهى جز راه حق به مقصد نمىرسد

هيچ راهى جز راه حق به مقصد نمىرسد

هيچ راهى جز راه حق به مقصد نمىرسد

بيائيد در تشخيص حق و باطل با اهميت حياتى بكوشيم . بياييد پس از آنكه حق را دريافتيم و آن را از باطل تفكيك كرديم ، راهى جز راه حق را پيش نگيريم ، زيرا اگر براى بشر مقصد و هدفى بالاتر از اشباع شكم و زير شكم وجود داشته باشد ، با هيچ راهى جز راه حق به آن مقصد نخواهد رسيد . نخستين گام شناسايى حق و تفكيك آن از باطل اينست كه بدانيم همهء موجوديت درونى و برونى ما با همه ارتباطات متنوع كه با جهان هستى و ديگر انسانها دارد ، از دو نوع قانون اساسى پيروى مىكند : قانون يكم - نظم و جريانات طبيعى است . چه ما بخواهيم و چه نخواهيم ، براى ديدن اشياء به روشنايى نيازمنديم ، براى حفظ موجوديت كالبد مادى خود ، به پوشاك و آشاميدنىها و خوردنىها احتياج داريم . هر حركت و دگرگونى قانونى دارد .

قانون دوم - عمل به ضرورت حركت تكاملى ما انسانها است . بدون اين حركت تكاملى و هدفگيرى آن به اتفاق صاحبنظران انسانى ، زندگى ما جز تكرار لذتپرستىها و تنازع در بقاء مفهومى ندارد .

وجود حتمى اين دو قانون مستند به حق است ، يعنى دو قانون مزبور به خيالات و اوهام و تمايلات بىسرو ته متكى نيست ، بلكه به واقعيتى تكيه دارد كه در ما فوق خواسته‌هاى شخصى ما و لذت پرستىها و قدرتطلبىهاى ما ، ثبوت دارد .

اين ثابت حق است ، پس حق عبارت است از آن واقعيت ثابت كه مستقل از تمايلات و گرايشهاى فردى ما وجود دارد . اين نكته را هم مىدانيم كه نسبى بودن موضعگيرىهاى آدميان در مقابل دو قانون مزبور ، حق هر كس را با در نظر گرفتن موضعگيرى او معين مىكند ، ولى نه هر موضعگيرى كه مربوط به خواسته‌هاى شخصى ما بوده باشد ، زيرا خود همين تعيين موقعيتها هم از قوانين كلَّى پيروى مىكند . مثلا اين كه من از مسافت دور جسمى را كوچك مىبينم