ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٤
نوع دوم « از خود بيگانگى » مثبت
جواهر جمله ساكن بد همه همچون اماكن بد
شكافيد اين جواهر را و بيرون جست انديشه
جهان كهنه را بنگر گهى فربه گهى لاغر
كه درد كهنه زان دارد كه نوزاد است انديشه
آيا اين همان انديشه و هوش نيست كه مولوى عظمت آن را دريافته و مىگويد :
باده در جوشش گداى جوش ما است
چرخ در گردش اسير هوش ما است
اين هشيارى و انديشهء و الا و سبكرو هم حالت موجى و تحرك « خود » را تضمين مىنمايد ، تا ركود و سكون آن را افسرده نسازد و هم از گريز و تعقل و انديشه‌ها و هشيارىهاى رسمى جلوگيرى كند . هنگامى كه « خود » در مسير تحرك تكاملى خويش دچار سكون نگردد ، بطور قطع ، طعم پويائى خويش را مىچشد :
هر نفس نو مىشود دنيا و ما
بى خبر از نو شدن اندر بقا
عمر همچون جوى نو نو مىرسد
مستمرّى مىنمايد در جسد
و در انديشه‌ها و خيالات و هشيارىهاى تكرارى و ملامت بار و تناقض انگيز كه موجب فرار به ناهشيارىهاى تخديرى مىشود ، راكد نمىماند . با بروز هشيارى و الا و انديشه‌هاى سدّ شكن استمرارى است كه هيچ رويداد درونى و جهان عينى براى آدمى تكرار نمىنمايد ، بلكه همواره « خود » را در راه نو رو به مقصد نو مىبيند :
نيك بنگر ما نشسته مىرويم
مىنه بينى قاصد جاى نويم
پس مسافر آن بود اى ره پرست
كه مسير و روش در مستقبل است
نوع دوم « از خود بيگانگى » مثبت
نوع دوم « از خود بيگانگى » مثبت
معناى « از خود بيگانگى مثبت » اينست كه « خود » در مسير تحولات منطقى خويش قرار بگيرد . اين تحولات با نظر به سمت و مقصد ، بر دو قسم اساسى تقسيم مىگردند : قسم يكم - سمت و مقصد طبيعى و معمولى .
قسم دوم - سمت و مقصد تكاملى .