ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٠

اگر مربيان و پيشتازان جوامع نشانى حيات ما را بدست ما بدهند . هيچ انسانى احساس شكست در زندگى نخواهد كرد

رويدادهاى محيطى به جبر صد درصد ، در مقابل نيروهاى متنوع انسانى راهى براى انسان هدفگير باز مىشود .

حيات انسانى بقدرى ابعاد متنوع دارد كه هيچ صندوق جبرى برونى نمىتواند همهء آن ابعاد را در خود جاى بدهد

همهء محققان و بررسى كنندگان در علوم انسانى ، مخصوصا كسانى كه در رشته‌هاى مربوط به ابعاد درون آدمى فعاليت مىكنند ، مىدانند كه هيچ عامل محيطى برونى قدرت انداختن انسان را در صندوق بىروزنه ندارد و اگر همچنين قدرتى در محيط بوده باشد ، باز ابعاد درون ذاتى آدمى آن را به شكل قفس در آورده حدّاقل از ميان ميله‌هاى قفس ، به ما فوق ظرفى كه او را در بر گرفته است ، خواهد نگريست ، بعد ديگرى وجود دارد كه همان نگريستن به ماوراى قفس را مانند دارا بودن آن ما وراء ، تلقى نموده و خواهد گفت :

روز و شب با ديدن صيّاد مستم در قفس

بسكه مستم نيست معلومم كه هستم در قفس

اين مطلب نه بعنوان جبران شكست در جهان برون ذاتى گفته مىشود ، بلكه واقعيتى است كه حتى انسانهايى كه در جهان برون ذاتى پيروز مىشوند ، چون موفقيّت و پيروزى آنان به نتيجه مىرسد ، باز در ميان صندوق بزرگتر از شكست خوردگان قرار مىگيرند ، آنان نيز با همان بعد درونى كه صندوق را به قفس مبدّل مىسازد ، پاسخ حسّ كمالجويى و هدفگيرىهاى عالى خود را آماده مىكنند .

در اين مورد جملهء زيباى آن نويسندهء بزرگ را به ياد مىآوريم كه مىگويد ، « جوانى بسيار فقير را در كوچه ديدم كه دوست مىداشت ، كلاهش كهنه بود ، لباسش مستعمل بود ، آرنجهايش سوراخ بود ، آب در كفشهايش نفوذ مىكرد و ستارگان آسمانى در جانش » . ويكتور هوگو بنا بر اين در دنيا جايى براى شكست خوردن واقعى در هدفگيرىها باقى نمىماند .