نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٥٤٧

به اميران لشكر

[ 154 ] و رجوع به فقرهء 193 شود .

[ 155 ]

كلوخ انداز را پاداش سنگ است

جواب است اى برادر اين نه جنگ است

( سعدى )

[ 156 ] در متن عبيد اللَّه بن رافع ضبط شده و دقيق نيست .

[ 157 ] آنچه از ابريشم يا موى در دوات افكنند و مركب بر آن ريزند .

[ 158 ] خط را زيباتر سازد .

[ 159 ] اعراف : 138 .

[ 160 ] شباميان يا شباميين ، تيره‌اى از همدان بوده‌اند .

[ 161 ] همچند : اندازه ، مانند .

[ 162 ] چنان كن كه عذرت نباشد به كار .

[ 163 ] اگر حاكم مسلمان قدرتمند نباشد بر منع از معصيت توانايى ندارد .

نظير : يزع الله عن الدّين بالسّلطان أكثر ممّا يزع عنه القرآن .

[ 164 ] اين فقره در عبده نيست .

[ 165 ]

عقل و دولت قرين يكديگرند

هر كه را عقل نيست دولت نيست

( سعدى )

[ 166 ] اين فقره در عبده نيست .

[ 167 ] و رجوع كنيد به فقره 241 .

[ 168 ] * ( ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْه رَقِيبٌ عَتِيدٌ ) * ( ق : 18 ) .

[ 169 ] * ( يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ ) * ( طارق : 9 ) .

[ 170 ] مدّثر : 38 .

[ 171 ] حج : 11 .

[ 172 ] چنان كه ابن ابى الحديد نويسد : معنى فرمودهء امام اين است كه بر ارادهء او بر گناه عقابى نيست ، در اينجا عصمت را نمىتوان به معنى كلامى آن گرفت ، چه عصمت بدان معنى ترك معصيت است با قدرت بر معصيت ، و آن مخصوص معصومان است سلام اللَّه عليهم .

[ 173 ] براى معنى استدراج رجوع به تعليقهء فقرهء 44 شود .

[ 174 ] رجوع كنيد به « تاريخ طبرى » حوادث سال 83 ( چاپ افست بيروت ص ) .

[ 175 ] رجوع كنيد به « تاريخ تحليلى اسلام » از نويسنده ، ص 206 چاپ هشتم .

[ 176 ] وهب بن عبد اللَّه سوائى ، زمان رسول خدا را دريافت ليكن آن هنگام به حد بلوغ نرسيده بود . امير المؤمنين او را بر بيت المال كوفه گمارد . سال 72 هجرى قمرى