نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٥٢٩

به اميران لشكر

[ 2 ] جملهء « لم تناظروا » را شارحان گونه گون معنى كرده‌اند . مناظره مقابل و مثل براى چيزى آوردن است . زهرى گويد : « لا تناظر بكلام اللَّه و لا بكلام رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و سلَّم » يعنى چيزى را مقابل آن مدار ، و همانندى براى آن ميار « أساس البلاغه » . نيز مناظره را نگريستن معنى كرده‌اند . ابن ابى الحديد گويد :

« فأنّه ان ترك لم تناظروا » يعنى به زودى از شما انتقام گرفته خواهد شد ( شرح نهج البلاغه 17 ص 11 ) . در شرح خويى آمده است : « فلو ترك ينثلم الوحدة الأسلاميّة » ( ج 20 ص 132 ) . ابن ميثم نويسد : « لم يحفظه اللَّه و لم يراقبه » ليكن مىافزايد محتمل است مقصود اين باشد كه دشمنان به شما نمىنگرند و شما را حرمت نمىنهند ( ج 5 ص 123 ) . آقاى شوشترى جمله را معنى نكرده‌اند ليكن در روايتى كه بدان استشهاد شده است هر دو معنى محتمل است .

نامهء 48

[ 1 ] در بعض نسخه‌ها به جاى « يذيعان » « يوتغان » آمده و « إيتاغ » به معنى افساد بود .

[ 2 ] كشته شدن عثمان .

[ 3 ] مقصود جدايى طلبان است كه پس از پذيرفتن بيعت امام ، خونخواهى عثمان را بهانه كردند و بيعت خود را تأويل نمودند ( رجوع شود به خطبهء هفتم ) .

[ 4 ] چنين است در « اساس » و در بيشتر نسخه‌ها ليكن در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد و نهج البلاغهء صبحى صالح بجاى « فتأوّلوا » « فتألَّوا » آمده است ، يعنى سوگند خوردند .

نامهء 51

[ 1 ] روز رستاخيز ، و حساب آن روز .

[ 2 ] كار نيك .

[ 3 ] در بعضى نسخه‌ها بجاى لا تحسموا ، لا تحشموا : او را به خشم مياريد .

نامهء 53

[ 1 ] مالك پسر حارث نخعى ، از قبيلهء مذحج ، از بزرگان تابعين و از خواص اصحاب امير المؤمنين عليه السلام و از دلاوران بنام است . در جنگ يرموك چشم او آسيب ديد و به أشتر ملقب گرديد . مالك هنگامى كه از جانب امام به حكومت مصر مىرفت در قلزم به دستور معاويه شهيد شد .