نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٥٢٨

به اميران لشكر

سند و هم از جهت دلالت جاى گفتگو دارد ، آن را به بيت المال برگرداند . براى اطلاع بيشتر از داستان « فدك » رجوع كنيد به مجلدات « جنايات تاريخ » و نيز « زندگانى » حضرت فاطمه ( ع ) » از نويسنده .

[ 3 ] آنان كه آن را غصب كرده‌اند .

[ 4 ] خاندان رسول خدا ( ص ) .

[ 5 ] « يمامه » ناحيتى است در جنوب عربستان كه گاه آن را از يمن و گاه از حجاز مىشمردند . امروز جزء كشور عربستان سعودى است .

[ 6 ] بعض شارحان از تفسير كلمهء « قدّ » گذشته‌اند ، بعض مترجمان فارسى به تناسب مقام و به ذوق خود معنيها براى اين واژه كرده‌اند كه درست نيست . ابن اثير در « نهايه » نويسد : در حديث عمر آمده است « كانوا يأكلون القدّ » يعنى در قحطى پوست بزغاله مىخوردند ، و بيت را به حاتم نسبت داده‌اند . در « حماسه » گوينده را نام نبرده ، ليكن خطيب در شرح آن بيتهايى بدين قافيت آورده كه منسوب به حاتم طايى است خطاب به زن خود .

ليكن بيت مورد بحث در « حماسه » ديده نمىشود . به هر حال قد پوست بزغاله است كه آن را مىبريدند و خشك مىكردند و به هنگام گرسنگى مىخوردند . و قدّ به كسر ، دوالى است كه از آن پوست ببرند .

[ 7 ] معاويه .

[ 8 ] رهنه ، بازداشت او را .

[ 9 ] مجادله : 22 .

نامهء 46

[ 1 ] لهاة : در لغت به معنى زبانك است ، يا زبان كوچك و تعبير در عبارت مجازى است .

[ 2 ] گستردن بال و نرمى كنار ، هر دو تعبير مجازى است و مقصود از آن فروتنى و نرمى است .

[ 3 ] نگاه كنيد به نامهء شمارهء 27 امام به محمد پسر ابو بكر .

نامهء 47

[ 1 ] غبّ ، يك روز آب دادن و يك روز تشنه نگهداشتن شتر است . « لا تغبّوا أفواههم » يعنى يك روز در ميان آنان را طعام مدهيد كه گرسنه مانند .