نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٥٠٣

به اميران لشكر

[ 57 ] كوهى است در شمال مكه ، به فاصلهء شش هزار متر از شهر ، و بر دامنهء جنوبى كوه و در ارتفاع يك صد و شصت متر از آن غارى است كه رسول اكرم ( ص ) در آن خلوت مىگزيد و به پرستش خدا مىپرداخت .

[ 58 ] پيشگويى جنگ « بدر » است و چاهى كه عتبه و شيبه ، پسران ربيعه ، و امية ، پسر عبد شمس ، و ابو جهل و تنى چند ديگر را در آن افكندند .

[ 59 ] ابو سفيان در جنگ خندق .

خطبهء 193

[ 1 ] همّام پسر شريح ، از شيعيان امير المؤمنين عليه السلام است ، در ( قاموس الرجال ) آمده است : كراجكى در « كنز الفوائد » او را همام بن عبادة بن خيثم ضبط كرده و نويسد :

برادرزادهء ربيع بن خيثم است ، و مستند او را نديدم ( « قاموس الرجال » ، ج 9 ، ص 369 ) .

[ 2 ] نحل : 128 .

[ 3 ] عزم على الرّجل ، سوگند داد او را .

[ 4 ] آخرت .

[ 5 ] دنيا .

[ 6 ] بيوسيدن : انتظار داشتن .

خطبهء 194

[ 1 ] كنايه است و ترجمهء لفظ به لفظ : براى جنگ با او بر شكم ماده شترهاى خود زد .

[ 2 ] نماندن : نشان دادن .

[ 3 ] ستهيدن : اصرار كردن .

[ 4 ] نماياندن : نشان دادن .

[ 5 ] مجادله : 19 .

خطبهء 195

[ 1 ] ابراهيم : 42 .

[ 2 ] تكوير : 4 .

[ 3 ] طه : 105 .

[ 4 ] شعراء : 100 - 101 .