نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٤٩٦

به اميران لشكر

[ 8 ] تقلَّبكم فى قبضته . يعنى تصرف شما در كارها با حكم اوست « ابن ابى الحديد » .

[ 9 ] برون شو : مخرج .

[ 10 ] اين تعبيرى است مجازى چنان كه در قرآن كريم است : * ( « وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي » ) * ( طه : 41 ) ، و مقصود از آن نماياندن درجهء اعلاى حرمت است .

[ 11 ] رهقه ، فاجأه : ناگهان در آمد بر او .

[ 12 ] * ( حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ ، لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ ) * ( مؤمنون : 99 - 100 ) .

[ 13 ] * ( فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا ) * ( بقرة : 24 ) .

[ 14 ] فرشته‌اى كه بر دوزخ موكل است .

[ 15 ] حطمه ، كسره أو أكله « ابن ابى الحديد » ، او باريدن : بلعيدن .

[ 16 ] نوعى معامله است كه چيزى را به گروگان نزد كسى مىنهادند و از او وامى مىگرفتند ، اگر بدهكار به موعد وام را نمىپرداخت طلبكار گرويى را خود بر مىداشت .

امام رسيدن مرگ را به گرفتن گروگان تشبيه كرده است .

[ 17 ] محمد : 7 .

[ 18 ] بقره : 245 .

[ 19 ] ملك : 2 .

[ 20 ] حديد : 21 .

خطبهء 184

[ 1 ] ابن ابى الحديد او را برج بن مسهر بن جلاس دانسته و نسبت او را تا يعرب بن قحطان بر شمرده ، ليكن ظاهرا آن برج ، جز اين برج است . آن برج بن مسهر ، شاعرى است جاهلى و مشهور ، و از معاصران حصين حمام . ابو تمام چند قطعه از او را در ( حماسه ) آورده است . اين برج مردى گمنام است و چندان كه جستجو كردم نشانى از او نيافتم .

[ 2 ] شعار خوارج : « لا حكم الَّا للَّه » .

[ 3 ] اثرم ، كسى است كه دندان پيشين او افتاده باشد ، و چنين كس فصيح سخن نتواند گفت .

[ 4 ] شهرت نداشتى ، كسى تو را به حساب نمىآورد .

خطبهء 185

[ 1 ] خطبه‌هاى ترجمه شده - چنان كه در مقدمه آمده - بر اساس نسخهء فراهم آوردهء صبحى