نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٤٩٣

به اميران لشكر

خطبهء 176

[ 1 ] اعذر فلان فلانا : لم يبق له موضعا للعذر .

[ 2 ] تقويض ، كشيدن ستون خيمه است ، تقويض بنا ، درهم شكستن آن است چنان كه فرو ريزد .

[ 3 ] زشتى او را باز گويد .

[ 4 ] ضامن .

[ 5 ] فصّلت : 30 .

[ 6 ] حكم خدا را با گذشت زمان دگرگون نمىكند .

[ 7 ] نقصان خرد بر او چيره شود ، چنان كه گويى راه راست را به روى او بسته‌اند ، و جز كج انديشى كارى از او ساخته نيست .

[ 8 ] * ( وَإِذْ قالَ لُقْمانُ ) * ( سورهء لقمان آيه 13 ) .

[ 9 ] نساء 48 .

خطبهء 178

[ 1 ] يا رستن : توانستن .

[ 2 ] * ( وَعِنْدَه مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا ) * . ( انعام : 59 ) .

[ 3 ] مأخوذ است از آيهء 6 - 7 سورهء قارعه : * ( فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُه فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ ) * ( هر كه را ترازوى كارهاى نيك ، سنگين بار است ، او در زندگانى خوشگوار است ) .

[ 4 ] گفته‌اند امام اين خطبه را در آغاز خلافت خوانده است ، و هر چند ظاهر اين فقره با آنچه گويند موافق است ، امّا فقره‌هاى بعد نشان مىدهد ، كه بايد اين خطبه پس از رأى داوران در « دومة الجندل » خوانده شده باشد .

[ 5 ] اتفاق كلمه ، و پيروزى بر شاميان .

خطبهء 179

[ 1 ] لمس كردن و جدا بودن ( در مكان ) از مختصّات جسمهاى مادّى است . نسبت دورى و نزديكى پروردگار به آفريده‌هاى خود نسبت برترى علَّت به معلول و كامل به ناقص است ، كه معلول در رتبهء علَّت نيست امّا علَّت با معلول هست ، و هيچگاه از او جدا نيست .

خطبهء 180

[ 1 ] * ( وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ ) * ( مدّثر : 45 ) .