نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٤٧٨

به اميران لشكر

خطبهء 110

[ 1 ] علم ، سلاح جنگ شيطان است ، و خداوند سلاح را چون به اسيرى برند شرمسارى پيش برد . ( سعدى . « گلستان » ، باب هشتم ) .

خطبهء 111

[ 1 ] نمودن ، نشان دادن .

[ 2 ] * ( وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناه مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِه نَباتُ الأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيماً تَذْرُوه الرِّياحُ وَ ) * . ( كهف : 45 ) .

[ 3 ] در بعضى نسخه‌ها به جاى قوادح ، فوادح ، جمع فادحه : سنگين .

[ 4 ] فصّلت : 15 .

[ 5 ] ديدن : ملاقات كردن ، ديدار كردن .

[ 6 ] انبياء : 104 .

خطبهء 112

[ 1 ] توفّى : ميرانيدن ، در « قرآن كريم » گاه به ملك الموت نسبت داده شده است : * ( « قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » ) * ( سجده : 11 ) ، و گاه به فرشتگان * ( « وَلَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلائِكَةُ » ) * ( انفال : 50 ) ، و اين از باب استناد فعل به وسيله است .

لكن در بعض آيه‌ها فعل توفّى مستقيما منسوب به پروردگار است : * ( « الله يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها » ) * ( زمر : 42 ) ، * ( « وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ » ) * ( انعام : 60 ) .

خطبهء 114

[ 1 ] اشارت است به كلام پروردگار : * ( « مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ » ) * . ( فاطر : 10 ) .

[ 2 ] اشارت است بدين آيه : * ( « تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى » ) * . ( بقرة : 197 ) .

[ 3 ] تقوا .

[ 4 ] مأمور به در اينجا اعم از مباح و مندوب است ، چه ، مباح نيز حكم تكليفى است .

[ 5 ] آل عمران : 102 .

خطبهء 115

[ 1 ] نديت بكذا : از آن سود بردم .

[ 2 ] بعض مترجمان « ضواحى » را جمع « ضاحيه » ( جايى كه بر آن آفتاب بتابد ) ترجمه