نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٤٧٢

به اميران لشكر

[ 13 ] برآوردن : ساختن ، راست كردن .

[ 14 ] * ( ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَهِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ ) * . ( فصّلت : 11 ) .

[ 15 ] سر بر خط گذاشتن : اطاعت كردن .

[ 16 ] * ( أَ وَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَالأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما ) * . ( انبياء : 30 ) .

[ 17 ] * ( وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً ) * .

( اسراء : 12 ) . چنان كه بعض مفسّران گفته‌اند آنچه محو مىشود ، شب است نه ماه .

[ 18 ] در بعض شبها كه ماه پيدا نيست .

[ 19 ] * ( وَقَدَّرَه مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسابَ ) * . ( يونس : 5 ) . چنان كه مىدانيم سيصد و شصت درجه فلك را آفتاب در يك سال ، و ماه در يك ماه مىپيمايد ، و اين گردش ميزان اندازه گيرى شب و روز و ماه و سال است .

[ 20 ] نيوشيدن : شنيدن .

[ 21 ] شهاب .

[ 22 ] انبياء : 27 .

[ 23 ] از پاى نشاندن : بازداشتن ، از رفتن بازداشتن .

[ 24 ] * ( وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها ) * . ( نازعات : 30 ) .

[ 25 ] پرداختن : آماده ساختن .

[ 26 ] ظاهرا مقصود مطلق جاندار است ، چه ، خلق آدم ( ع ) بعدا خواهد آمد .

[ 27 ] * ( أَ وَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِه زَرْعاً . ) * ( سجده : 27 ) .

[ 28 ] بادى كه وزيدنگاه آن از مطلع سهيل است تا ثريا . ( لسان العرب ) .

[ 29 ] * ( وَجَعَلْنا فِيها فِجاجاً سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ ) * . ( انبياء : 31 )

[ 30 ] * ( وَالأَرْضَ فَرَشْناها فَنِعْمَ الْماهِدُونَ ) * ( ذاريات : 48 ) .

[ 31 ] به مرگ پيوست .

[ 32 ] نقب ، حفره .

[ 33 ] ابن ابى الحديد ، نطفه را به قياس آن در خطبه‌هاى گذشته به معنى آب گرفته ، ولى به قرينهء كلمات بعد ظاهرا معنى رايج آن مقصود است .

خطبهء 93

[ 1 ] ترجمهء لفظ به لفظ : من چشم فتنه را كور كردم . و اشارت است به فتنه‌هاى برخاسته پس از خلافت ظاهرى آن حضرت ، و جنگ با طلحه و زبير و سپاه بصره .