نهج البلاغة ( فارسي ) — الصفحة ٤٤٩

به اميران لشكر

« الملل و النحل ، فصل مربوط به مانويان » ، و رجوع شود به كتاب « الاختصار و الرد » على بن راوندى ، چاپ نيبرگ ص ، 3 - 34 . ( يادآورى آقاى دكتر احمد تفضلى )

[ 3 ] شكافته .

[ 4 ] باد عقيم يا نازا ، بادى است كه نه ابر باران دار به همراه دارد ، و نه درختان را به بار آرد .

[ 5 ] عهدى كه خدا با آنان كرد كه چون آدم را آفريدم او را سجده كنيد .

[ 6 ] از آيهء 34 سورهء بقره .

[ 7 ] حجر : 37 ، 38 .

[ 8 ] از واژهء مهر فارسى فعل ساخته شده ، و حتّى در فرهنگهاى عربى متأخّر راه يافته است . ممهور بخاطر شهرتى كه در سده‌هاى اخير يافته استعمال آن بى عيب شناخته مىشود . ( رك . « قزوينى بيست مقاله » ) .

[ 9 ] آيه‌اى كه مدلول آن حكم شرعى تثبيت شده را بردارد .

[ 10 ] حكمى تثبيت شده كه با مدلول آيه‌اى برداشته شود .

[ 11 ] احكامى است كه مكلَّف تواند از آن بگذرد و به جا نياورد . بدين جهت بعض از اصوليان رخصت را محصور در اباحت دانسته‌اند ، و بعضى گويند احكامى است كه به خاطر عذرى برداشته شده .

[ 12 ] مقابل رخصت است و بعض اصوليان عزيمت را عبارت از واجب و حرام دانند ، و بعضى آن را بر احكام پنجگانه : واجب ، مستحب ، حرام ، مكروه و مباح حمل كنند و به عقيدهء بعضى احكام كلَّى است كه شامل همه مكلَّفان است .

[ 13 ] حكمى كه بدون قيد بر موضوعى تعلَّق گيرد يا لفظى كه قابليّت انطباق بر همهء افرادى كه تحت مفهوم آن لفظند ، داشته باشد .

[ 14 ] مقابل مطلق ، لفظى كه بر همهء مصداقها منطبق نشود .

[ 15 ] آيه‌اى كه معنى آن آشكار باشد و احتمال معنى ديگر در آن نرود .

[ 16 ] آيه‌اى كه معنى آن به وسيلهء قرينه روشن گردد .

[ 17 ] لفظى كه دلالتش بر معنى مقصود روشن نباشد .

[ 18 ] ابن ابى الحديد نويسد : مانند روزهء عاشوراء و نيز چون نماز خواندن در آغاز ، رو به بيت المقدس .

[ 19 ] آل عمران : 97 .

خطبهء 2

[ 1 ] مقصود مكَّه مكرّمه است .