مصادقة الإخوان ( فارسي ) — الصفحة ١٨

درباره استادان وى نوشته اند كه فقه و حديث را از سعد بن عبد الله قمى اشعرى و حسين بن

محمد عطار وعبد الله بن جعفر حميرى و قاسم بن محمد نهاوندى فرا گرفته است .

مرقد أبو الحسن على بن حسين بن موسى بن بابويه هنوز در قم معروف است و در ميان شهر

در جوار آستانه در قسمت شرقي قبرستان مزارى است كه اكنون به " ابن بابويه " معروف است وصحن

كوچك و گنبد شلجمى شكل كاشى كارى و بقعه و ضريح چوبين دارد ( 1 ) .

أبو الحسن على تا جايى كه بما رسيده است سه پسر داشته : حسن وابو عبد الله حسين وابو جعفر

محمد ملقب و معروف به صدوق . در هر جا كه ذكرى از اين سه برادر كرده اند تصريح كرده اند كه

حسن فقيه و دانشمند نبوده و تنها جنبه پرهيزگارى براى او قائلند . با اينكه در برخى از مآخذ

تصريح كرده اند كه أبو جعفر محمد نخست به جهان آمده است چون كنيه پدر أبو الحسن بوده و در

آن زمانها عادت چنين جارى بوده است كه پدر كنيه خود را از نام فرزند مهتر م گرفته يعنى

كنيه اى اختيار مىكرده و چون نخستين پسر را پيدا مىكرده نام او را از همان كنيه خود مىگرفته

است ناچار از اين سه برادر حسن مىبايست پسر مهتر باشد و چون پدر أبو الحسن على را حسين

نام بوده است و در هر خانواده نيز معمول بوده كه پسر مهتر را حسن و پسر دوم را حسين نام

مىگذاشته اند ناچار أبو عبد الله حسين پسر دوم وابو جعفر محمد ملقب به صدوق پسر كهتر و برادر

سوم بوده است . چنان كه پس از اين خواهد آمد أبو جعفر محمد صدوق در رى مىزيسته و در همين

شهر درگذشته و چون بازماندگان اين خاندان كه همه فرزندان أبو عبد الله حسين بوده اند تا

منتجب الدين كه آخرين آنهاست و در اواخر قرن ششم بوده بيشتر در قم مىزيسته اند پيداست كه

وى ساكن قم بوده و شايد از آن شهر بيرون نرفته باشد . أبو الحسن على نخست دختر عمش

محمد بن موسى بن بابويه را به زنى گرفته و از او فرزندى نداشته است ( 2 ) .

چنان مىنمايد كه اين هر سه برادر از يك مادر بوده اند و پيش از اين هم اشاره رفت كه

به روايتى مادرشان ام ولد نام داشته و به روايتى ديگر كنيزكى ديلمى بوده است ( 3 ) و چون در نامه

دانشوران نيز از زبان غضا يرى آمده است كه أبو جعفر محمد خود گفته است كه به دعاى امام زمان

به جهان آمده وبدين فخر مىكرده است و همه نوشته اند كه وى پسر نداشت و از امام درخواست

پسر كرد در صورتى كه كهترين آنها به اين دعا به جهان آمده باشد ناچار آن دو پسر ديگر هم در

نتيجه همين دعا پديد آمده اند .

2 ) حسن بن ابى الحسن على . چنان كه اشاره رفت در مراجعى كه ذكرى از او شده

تصريح كرده اند كه وى مشغول به زهد و عبادت بوده و با مردم آميزش نداشته وفقيه نبوده است ( 4 )

وحتى تصريح كرده اند كه وى برادر ميانه بوده اما با دلايلى كه پيش از اين آوردم بيشتر احتمال

مىرود كه برادر مهتر بوده باشد .

( 1 ) راهنماى قم - از انتشارات دفتر آستانه قم - طهران 1317 ش . ص 96 - 97 ( 2 ) تنقيح المقال ج 3 ص 154 ( 3 ) تنقيح المقال ج 3 ص 154 ( 4 ) تنقيح المقال ج 1 ص 293 و 338 وج 3 ص 155