تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٦٦

اگر استعداد پذيرش وجود داشته باشد حقايق گفتنى زياد است

( ( 30 ) ) جمله معشوق است و عاشق پرده اى

زنده معشوق است و عاشق مرده اى

( ( 31 ) ) چون نباشد عشق را پرواى او

او چو مرغى ماند بىپر واى او

پرّ و بال ما كمند عشق اوست

موكشانش مىكشد تا كوى دوست

( ( 32 ) ) من چگونه هوش دارم پيش و پس ؟

چون نباشد نور يارم پيش و پس

نور او در يمن ( 1 )

و يسر ( 2 )

و تحت ( 3 )

و فوق

( 4 )

بر سر و بر گردنم مانند طوق ( 5 )

( ( 33 ) ) عشق خواهد كاين سخن بيرون بود

آينه غمّاز نبود چون بود ؟

( ( 34 ) ) آيينه ات دانى چرا غمّاز نيست

؟ ( 6 )

ز انكه زنگار از رخش ممتاز نيست

آينه كز زنگ آلايش جداست

پر شعاع نور خورشيد خداست

رو تو زنگار از رخ او پاك كن

بعد از آن ، آن نور را ادراك كن

اين حقيقت را شنو از گوش دل

تا برون آيى به كلى ز آب و گل

فهم گرد آريد و جان را دل دهيد

بعد از آن از شوق پا در ره نهيد

( ( 30 ) ) جمله معشوق است و عاشق پرده اى

زنده معشوق است و عاشق مرده اى

( 1 ) يمن با ضمه راست . .

( 2 ) يسر با فتحه چپ . .

( 3 ) تحت زير . .

( 4 ) فوق بالا . .

( 5 ) طوق : آن چه كه بر گردن پيچيده شود ، در عربى گفته مىشود : « الحمامة المطوقة » يعنى كبوترى كه دور گردنش پرهايى مانند يال روييده است . طوق به عموم پوشانيدن و احاطه كردن نيز گفته شده است . .

( 6 ) غماز اظهار كننده و اشاره كننده . سخن چين را هم كه غماز مىگفتند ، از اين جهت بوده است كه عيوب اشخاص را در پيش ديگران آشكار مىكرده است . .