تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٦٠

مسئلهء هشتم عشق يك موجود محدود را تا بىنهايت بزرگ مىكند

مسئلهء هشتم عشق يك موجود محدود را تا بىنهايت بزرگ مىكند

جلال الدين در اين بيت مىگويد :

جمله معشوق است و عاشق پرداى

زنده معشوق است و عاشق مرده اى

اين مضمون هم شخصيت عاشق را فانى و موجوديت معشوق را جلوه گر مىسازد كه با صورت دوم سازگار مىباشد .

خلاصه ما نتوانستيم مسئلهء اتحاد واقعى دو شخصيت عاشق و معشوق را از حدود تصورات و تجسيمات بالاتر برده و به عنوان يك نمود واقعى روانى بپذيريم . اما از نظر نمايش روانى شخص عاشق در روان خود مىتواند گاهى اتحاد سه حقيقت ( عشق و عاشق و معشوق ) را كاملا مشاهده كند ، و گاهى خود را از معشوق جدا ديده و به سمت او بگرايد ، و زمانى هم براى روح خود جهانى بسازد ، خلاصه ، چون همهء قاره هاى روح انسانى كه در حال عشق همگى دگرگون مىگردند براى ما روشن نيست ، ما نتوانستيم جملهء نهايى را در بارهء عشق بگوييم .

مسئلهء هشتم عشق يك موجود محدود را تا بىنهايت بزرگ مىكند

يكى از خواص بىنظير عشق اين است كه مىتواند مورد عشق را تا بىنهايت بزرگ كند . با اين كه موضوع مفروض از لحاظ كميت و كيفيت محدود مىباشد ، ولى از آن جهت كه فعاليتهاى روانى انسان مىتواند تا بىنهايت گسترش پيدا كند ، لذا اين فعاليت در يك موجود مورد خواست متمركز شده شروع به جريان خواهد كرد ، و ديگر حالت توقف نخواهد داشت ، و روح به قدرى مىتواند به زيبايى عظمت معشوق بيافزايد كه از حدود محاسبات منطقى به كلى بر كنار گردد .

0 0 0 0 0 0 اين گونه مسائل در بارهء عشق فراوان است كه بايستى مورد تحقيق قرار بگيرد ، ولى چون جلال الدين بارها با اين پديده شگفت انگيز سر و كار خواهد داشت ، مقدارى از تفصيلات را به آينده موكول مىكنيم ، اكنون مىپردازيم به مطالبى كه جلال الدين در