تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٧٧٥

رنج و اندوه گاهى از هر شادى با عظمتتر است

رنج و اندوه گاهى از هر شادى با عظمتتر است

( ( 1778 ) ) عاشقم بر رنج خويش و درد خويش

بهر خشنودى شاه فرد خويش

رنج و اندوه گاهى از هر شادى با عظمتتر است

آرى

غم و شادى برِ عارف چه تفاوت دارد

ساقيا باده بده شادى آن كاين غم ازوست

رنج و اندوه هاى معمولى كه از فقدان يا نقص يكى از پديده ها و اصول حياتى انسانى ناشى مىشود ، در حقيقت نقاط منفى زندگانى هستند كه براى آماده شدن انسان به رفع نقص و فقدان كمال زنگ اخطار مىزنند ، گاهى هم رنج و اندوه ها زاييده حركات خود ماست كه كوچكترين ارزشى نخواهد داشت ، زيرا اين ماييم كه با اختيار عامل رنج و تعب و شكنجه را در خود ايجاد كرده‌ايم ، ولى يك اندوه و رنج ديگرى است كه بايستى آن را از اسرار روح انسانى محسوب نمود ، شايد هم اگر دقت كنيم كلمهء رنج و شكنجهء معمولى معناى آن را نتواند نشان بدهد ، اين رنج غبار خود را در رخسار باطنى انسانهاى بزرگ كاملًا نشان مىدهد ، عظمت دستگاه از يك طرف ، عظمت روح انسانى از طرف ديگر ، همواره اين سؤال را در مقابل ديده گان آنها مجسم ساخته است كه : آيا همين مقدار كه در اين دنيا گفتند ، و كردند ، آخرين امكانات آنها بوده يا اين كه كوتاهى كرده‌اند ؟ از طرف ديگر اشتياق ملاقات بارگاه الهى واقعاً براى آنان يك حالت بهت و حيرت و دهشتى ايجاد مىكند كه نمىتوان با اين كلمات معمولى آن را بيان نمود .

آرى

اول ز حرف لوح وجودم خبر نبود

در مكتب غم تو چنين نكته دان شدم

سوز دل ، اشك روان ، آه سحر ، نالهء شب

اين همه از نظر لطف شما مىبينم

سلطان ازل گنج غم عشق به ما داد

تا روى درين منزل ويرانه نهاديم

حافظ