تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٧٢٦

باز گفتن بازرگان با طوطى آن چه در هندوستان ديده

( ( 1667 ) ) آن وجعها را به دو منسوب دار

گر چه هست آن جمله صنع كردگار

( ( 1668 ) ) همچنين كسب و دم و دام جماع

آن مواليد است حق را مستطاع

( ( 1670 ) ) بسته درهاى مواليد از سبب

چون پشيمان شد ولى از دست رب

( ( 1669 ) ) اوليا را هست قدرت از إله

تير جسته باز آرندش ز راه

( ( 1671 ) ) گفته ناگفته كنند از فتح باب

تا از آن نى سيخ سوزد نى كباب

( ( 1672 ) ) از همه دلها چو آن نكته شنيد

آن سخن را كرد محو و ناپديد

( ( 1673 ) ) گرت برهان بايد و حجت مها

باز خوان من آية او ننسها

( ( 1674 ) ) آيهء انسوكم ذكرى بخوان

قوت نسيان نهادنشان بدان

( ( 1675 ) ) چون به تذكير و به نسيان قادرند

بر همه دلهاى خلقان قاهرند

( ( 1676 ) ) چون به نيسان بست او راه نظر

كار نتوان كرد ور باشد هنر

( ( 1677 ) ) خذتموا سخرية اهل السمو

از نبى خوانيد تا انسوكم

( ( 1678 ) ) صاحب ده پادشاه جسمهاست

صاحب دل شاه دلهاى شماست

( ( 1679 ) ) فرع ديد آمد عمل بىهيچ شك

پس نباشد مردم الا مردمك

مردمش چون مردمك ديدند خرد

در بزرگى مردمك كس پى نبرد

( ( 1680 ) ) من تمام اين را نيارم گفت از آن

منع مىآيد ز صاحب مركزان

( ( 1681 ) ) چون فراموشى خلق و يادشان

با وى است او مىرسد فريادشان

( ( 1682 ) ) صد هزاران نيك و بد را آن بهى

مىكند هر شب ز دلهاشان تهى

( ( 1683 ) ) روز دلها را از آن پر مىكند

آن صدفها را پر از در مىكند

( ( 1684 ) ) آن همه انديشهء پيشانها

مىشناسد از هدايت جانها

( ( 1685 ) ) پيشه و فرهنگ تو آيد به تو

تا در اسباب بگشايد به تو

( ( 1686 ) ) پيشهء زرگر به آهنگر نشد

خوى اين خوش خويدان منكر نشد

( ( 1687 ) ) پيشه ها و خلقها هم چون جهيز

سوى خصم آيند روز رستخيز

صورتى كان بر نهادت غالب است

هم بر آن تصوير حشرت واجب است

( ( 1688 ) ) پيشه ها و خلقها از بعد خواب

واپس آيد هم به خصم خود شتاب

( ( 1689 ) ) پيشه ها و انديشه ها در وقت صبح

هم بدان جا شد كه بود آن حسن و قبح

( ( 1690 ) ) چون كبوترهاى پيك از شهرها

سوى شهر خويش آرد بهرها

هر چه بينى سوى اصل خود رود

جزو سوى كلّ خود راجع شود