تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٥٠
مسئله سوم خصوصيتى كه عشق در ميان ساير پديده هاى روانى دارد
مسئله سوم خصوصيتى كه عشق در ميان ساير پديده هاى روانى دارد
چنان كه ملاحظه شد در مسئله فوق تمام فعاليتهاى روانى با مسئلهء عشق مشترك مىباشند .
مسئله سوم خصوصيتى كه عشق در ميان ساير پديده هاى روانى دارد
عشق در يك مسئله امتياز مخصوصى دارد كه ساير نمودهاى روانى فاقد آن هستند . براى روشن شدن مطلب مقدمه‌اى را متذكر مىشويم و آن اين كه براى شناسايى اشياء دو راه وجود دارد و اگر ما بخواهيم اشياء را بشناسيم بايد يكى از آن دو راه را و يا هر دو را بپيماييم .
1 - شناسايى مستقيم فقط .
2 - شناسايى مستقيم به اضافهء شناسايى حقيقت ديگرى كه ضد يا به طور عمومى مفهوم مقابل آن است .
بدون شك شناسايى قسم دوم كاملتر و همه جانبه تر خواهد بود . زيرا وقتى كه ما مىخواهيم به طور مستقيم فقط همان موضوع را براى شناسايى مطرح كنيم در حقيقت ارتباط آن را از ساير پديده ها گسيخته‌ايم ، در آن موقع نه مشتركات آن موضوع را با ساير موجودات خواهيم فهميد ، و نه امتيازات آن را . در نتيجه هرگز ما به تمام جهات آن موضوع آشنا نخواهيم گشت . در صورتى كه اگر موضوع را با پديده هاى مخالف و يا به طور عمومى با مفهوم مقابل آن مورد بررسى قرار دهيم ، آن موضوع تمام قيافه هاى خود را به ما نشان خواهد داد . ( 1 )
( 1 ) اين مطلب ناشى از اصل معروف : تعرف الاشياء باضدادها ( اشياء با اضداد خود شناخته مىشوند ) است البته بايستى اضداد را يك مفهوم عمومىتر بگيريم ( غير خود ) زيرا روابط ديگر كه ميان اشياء وجود دارد از قبيل تشابه ، عليت ، تلازم . . . به نوبت خود مىتوانند در شناسايى اشياء كاملًا مؤثر بوده باشند ، مخصوصاً در رابطهء عليت كه شناسايى كامل موجب شناسايى معلولش مىباشد . .