تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٤٩

مسئله دوم عشق مانند ساير نمودهاى روانى قابل مشاهده نيست

مسئله دوم عشق مانند ساير نمودهاى روانى قابل مشاهده نيست

مسئله دوم عشق مانند ساير نمودهاى روانى قابل مشاهده نيست

هيچ يك از پديده هاى روانى ما مانند تجسيم و انديشه و تصورات و تداعى معانى و تصميم و اختيار قابل مشاهدهء فيزيكى نمىباشد . اگر چه ميدان فعاليت و بروز همهء نمودهاى روانى قلمرو عضو مادى كالبد ما مىباشد ، ولى بديهى است كه با شكل و رنگ و ساير خواص مانند نمودهاى فيزيكى براى ما مطرح نمىباشد .

فرض كنيم : اگر ما بخواهيم لذت روانى يك دانشمند را كه در نتيجهء حل يك مجهول علمى در حال چشيدن است ، به فرد ديگرى قابل چشيدن بسازيم اين عمل امكان پذير نخواهد بود ، زيرا هر چه كه اين فرد خواهد ديد : حركات مخصوص چشم و هيجاناتى است كه به سبب حصول آن لذت در وى به وجود آمده است ، بالاتر از اين اگر بتوانيم در آن حال كه دانشمند مفروض در حال چشيدن لذت است ، تمام سلولها و اعصاب و همهء قلمرو درونى وى را با تشريح كامل ، به فرد ديگر نشان دهيم ، باز اين فرد نخواهد توانست همان لذت را درك كند . و همچنين ساير پديده هاى روانى .

خلاصه با توجه به جريانات نمودهاى روانى انسان ، دو مطلب را به طور روشن مىبينيم :

اول - اين كه نمودهاى روانى مانند ساير پديده هاى فيزيكى نيستند كه با حواس طبيعى و يا ساير وسايل شناسايى قابل مشاهده باشند ، خواه آن نمودها را در درون خود دريافته باشيم يا نه .

دوم - مادامى كه فردى از انسان يك نمود روانى را خود دريافت نكرده باشد ما هيچ وسيله‌اى نداريم كه براى چنين فرد نمود مفروض را قابل درك بسازيم . بلى ممكن است با يك عده مفاهيم و قراينى كه به نمود مفروض نزديك است « و او مىتواند آنها را درك نمايد » يك مفهوم خشكيده بلكه شبحى از آن مفهوم خشكيده را به ذهن او نزديك سازيم .