تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٦٦٩

ندامت - يك استدلال روشن به اختيار

تمثيل

ندامت - يك استدلال روشن به اختيار

تمثيل

( ( 1496 ) ) يك مثل اى دل پى فرقى بيار

تا بدانى جبر را از اختيار

( ( 1497 ) ) دست كان لرزان بود از ارتعاش

وان كه دستى را تو لرزانى ز جاش

( ( 1498 ) ) هر دو جنبش آفريدهء حق شناس

ليك نتوان كردن اين با آن قياس

( ( 1499 ) ) ز ان پشيمانى كه لرزانيديش

چون پشيمان نيست مرد مرتعش

مرتعش را كى پشيمان ديده‌اى ؟

بر چنين جبرى تو بر چسبيده‌اى ؟

( ( 1500 ) ) بحث عقل است اين چه عقل آن حيله گر

تا ضعيفى ره برد آن جا مگر

( ( 1501 ) ) بحث عقلى گر دُر و مرجان بود

آن دگر باشد كه بحث جان بود

( ( 1502 ) ) بحث جان اندر مقامى ديگر است

بادهء جان را قوامى ديگر است

( ( 1503 ) ) آن زمان كه بحث عقلى ساز بود

اين عمر با بو الحكم هم راز بود

( ( 1504 ) ) چون عمر از عقل آمد سوى جان

بو الحكم بو جهل شد در بحث آن

( ( 1505 ) ) سوى عقل و سوى حس او كامل است

گر چه خود نسبت به جان او جاهل است

( ( 1506 ) ) بحث عقل و حس اثر دان يا سبب

بحث جانى يا عجب يا بو العجب

( ( 1507 ) ) ضوء جان آمد نماند اى مستضى

لازم و ملزوم و نافى مقتضى

( ( 1508 ) ) ز انكه بينايى كه نورش بازغ است

از دليل چون عصا او فارغ است

( ( 1499 ) ) ز ان پشيمانى كه لرزانيديش

چون پشيمان نيست مرد مرتعش

ندامت - يك استدلال روشن به اختيار

دستى كه به جهت بيمارى فلج بلرزد غير از حركتى است كه انسان سالم در دست سالم خود ايجاد مىكند ، بهترين دليلش اين است كه اگر با دست لرزاندن ضررى بر تو عائد شود ، تو پشيمان نمىگردى ، در صورتى كه اگر با اختيار خود دست را حركت