تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٦١٦

مشاهدهء حقايق احتياج به ديده گان واقع بين دارد

مشاهدهء حقايق احتياج به ديده گان واقع بين دارد

ولى به شرط اين كه بكوشيم بناى جديدترى را در دنبال اين خرابى بسازيم .

دريغا ، امروزه بشريت در قصرهاى آسمان خراش زندگى مىكند در كاخهايى به سر مىبرد كه شايد حتى گذشتگان در رؤياهاى خود هم نمىديدند ، ولى چه ستمگرىها كه شالودهء آنها در اين قصرهاى سر به فلك كشيده ريخته نمىشود و چه وجدانهايى كه در اين كاخهاى بلورين از پا درمىآيد ، و هيچ بنايى هم روى خرابىها ساخته نمىشود .

( ( 1399 ) ) هر كه را باشد ز سينه فتح باب

او ز هر ذره ببيند آفتاب

مشاهدهء حقايق احتياج به ديده گان واقع بين دارد

اين يك اصل است كه وضع روانى انسانى حتى در حواس انسان اثر مىگذارد . آن فردى كه در دريايى از لذت غوطه ور است ، بدون شك به هر موجود و پديده‌اى كه مىنگرد ، مانند اين است كه چشم همان شخص جنبهء لذت بخش آن را نشان مىدهد ، و از جهات ديگر آن موجود كه شايد بسيار اندوهبار بوده باشد غفلت مىورزد .

انسانى كه فقط مقياس ديد خود را پيروزى بر ديگران قرار داده است ، براى او غير از تصور نيرو و مفاهيم مشابه آن شايد امكان ناپذير بوده باشد ، دو مفهوم بسيار وسيع « هست » و « نيست » براى او جز با همان مقياس مطرح نيست .

يك مثال ساده مىتواند اين اصل را براى ما روشنتر بسازد ، در نظر بگيريد كه يك نفر براى جستجوى منبع آب به سوى كوهى مىرود ، در راه به يك نفر خار كن مىرسد كه از كوه بر مىگردد ، اين شخص از آن خار كن مىپرسد : در كوه چه خبر بود ؟ او خواهد گفت : خيلى كوه خوب است . از چه نظر ؟ از اين نظر كه خار زيادى داشته است . و اگر خارى در آن كوه وجود نداشته باشد اين خار كن خواهد گفت : هيچ چيز در كوه وجود ندارد . آيا اين شخص كه در جستجوى آب به سوى كوه رهسپار گشته است ، مىتواند با اين نفى كه از خار كن مىشنود قناعت كرده و از آن جا بر گردد ؟