تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٥٦٩

پاى واپس كشيدن خرگوش از شير چون نزديك چاه رسيد

( ( 1278 ) ) آفتابى كو بر آيد نارگون

ساعتى ديگر شود او سر نگون

( ( 1279 ) ) اخترانى تافته بر چار طاق

لحظه لحظه مبتلاى احتراق

( ( 1280 ) ) ماه كو افزود ز اختر در جمال

شد ز رنج دق او همچون خيال

( ( 1281 ) ) اين زمين با سكون با ادب

اندر آرد زلزله اش در لرز و تب

( ( 1282 ) ) اى بسا كه زين بلاى مرده ريگ ( 1 )

گشته است اندر جهان او خرده ريگ

( ( 1283 ) ) اين هوا با روح آمد مقترن

چون قضا آيد و با گشت و عفن ( 2 )

( ( 1284 ) ) آب خوش كو روح را همشيره شد

در غديرى زرد و تلخ و تيره شد

( ( 1285 ) ) آتشى كو باد دارد در بروت ( 3 )

هم يكى بادى بر او خواند يموت

خاك كو شد مايهء گل در بهار

ناگهان بادى در آرد زو دمار ( 4 )

( ( 1286 ) ) حال دريا ز اضطراب و جوش او

فهم كن تبديلهاى هوش او

( ( 1287 ) ) چرخ سر گردان كه اندر جستجوست

حال او چون حال فرزندان اوست

( ( 1288 ) ) گه حضيض ( 5 )

و گه ميانه گاه اوج ( 6 )

اندر او از سعد و نحس فوج فوج

گه شرف گاهى صعود و گه فرح

گه و بال و گه هبوط ( 7 )

و گه ترح ( 8 )

( ( 1289 ) ) از خود اى جزوى ز كلها منبسط

فهم مىكن حالت هر منبسط

( 1 ) مرده ريگ و مرده رى و مرد رى آن چه از مرده به وارثش مىماند . .

( 2 ) عفن گنديده . .

( 3 ) بروت سبيل مرد ، باد و بروت كنايه از خود نمايى است . .

( 4 ) دمار آن چه كه مورد احتياج ضرورى انسانى است و به نفس كشيدن نيز مىگويند آن گاه كه اين كلمه در اين جمله « دمار از روزگارش در آورد » استعمال شود ، تقريباً به معناى ساقط كردن از زندگانى مىباشد . .

( 5 ) حضيض پائين .

( 6 ) اوج بالا .

( 7 ) هبوط به پايين فرود آوردن يا پايين افتادن . .

( 8 ) ترح حزن و اندوه . .