تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٥٢٢

من دوباره به يك رودخانه وارد نشده ام

من دوباره به يك رودخانه وارد نشده ام

آن دريا همان عقل كل يا عالم معنى است كه قبلًا گفتيم . پس اگر دقت كنيم خواهيم ديد كه صورت از بىصورتى بيرون آمده باز به بىصورتى برگشت .

آرى تمام جهان هستى بدين سان از بىصورتى ايجاد گشته سپس به جهان ما وراى طبيعت كه بىصورتى است ، باز مىگردد ، زيرا :

انا للَّه و انا إليه راجعون ( ما از آن خداييم و به سوى خدا باز گشت مىكنيم )

( ( 1144 ) ) هر نفس نو مىشود دنيا و ما

بىخبر از نو شدن اندر بقا

من دوباره به يك رودخانه وارد نشده ام

هراكليد مىگويد « من دو بار به يك رودخانه وارد نشده‌ام » يعنى بار اول كه به رودخانه وارد شدم موجودى بودم با يك موقعيت مخصوص از لحاظ طبيعت جسمانى و روحانى ، همين كه بيرون آمدم خواستم دوباره به رودخانه وارد شوم ، هم من عوض شده بودم و هم رودخانه .

اين جمله كه از فلسفهء باستانى يونان به يادگار مانده است ، يكى از جملات جاودانى است كه تا كنون تازگى خود را كاملًا حفظ كرده است . عين همين مطلب را جلال الدين رومى در اين ابيات به طريق ظريفتر و مثالهاى بسيار روشنى متذكر مىگردد .

( ( 1144 ) ) هر نفس نو مىشود دنيا و ما

بىخبر از نو شدن اندر بقا

( ( 1145 ) ) عمر همچون جوى نو نو مىرسد

مستمرى مىنمايد در جسد

يك لحظه در اين جهان سكون وجود ندارد ، ما به اين حركت سريع و دقيق و دائمى كه جهان را تازه مىكند ، اطلاعى نداريم ، زيرا حركت هنگامى كه شتاب بيشتر پيدا كرد ، از آن جهت كه درك ما نمىتواند نقاط گسيختهء حركت را از يكديگر تشخيص بدهد