تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٤٦٨

ارزيابى دانش

ذكر دانش خرگوش و بيان فضيلت و منافع دانش

ارزيابى دانش

ذكر دانش خرگوش و بيان فضيلت و منافع دانش

( ( 1028 ) ) گوش خر به فروش ديگر گوش خر

كاين سخن را در نيابد گوش خر

( ( 1029 ) ) رو تو روبه بازى خرگوش بين

مكر و شير اندازى خرگوش بين

( ( 1030 ) ) خاتم ملك سليمان است علم

جمله عالم صورت و جان است علم

( ( 1031 ) ) آدمى را زين هنر بىچاره گشت

خلق درياها و خلق كوه و دشت

( ( 1032 ) ) زو پلنگ و شير ترسان همچو موش

زو شده پنهان به دشت و كُه وحوش

( ( 1033 ) ) زو پرى و ديو ساحلها گرفت

هر يكى در جاى پنهان جا گرفت

( ( 1034 ) ) آدمى را دشمن پنهان بسى است

آدمى با حذر عاقل كسى است

( ( 1035 ) ) خلق پنهان زشتشان و خوبشان

مىزند بر دل به هر دم كوبشان

( ( 1036 ) ) بهر غسل ار در روى در جويبار

بر تو آسيبى زند در آب خار

( ( 1037 ) ) گر چه پنهان خار در آبست پست

چون كه در تو مىخلد دانى كه هست

( ( 1038 ) ) خار خار حيله ها و وسوسه

از هزاران كس بود نى يك كسه

( ( 1039 ) ) باش تا حسهاى تو مبدل شود

تا ببينيشان و مشكل حل شود

( ( 1040 ) ) تا سخنهاى كيان رد كرده اى

تا كيان را سرور خود كرده اى

ارزيابى دانش

بهترين تشبيهى را كه جلال الدين در بارهء دانش بيان نموده است ، همان است كه در مصرع ذيل ديده مىشود :

« جمله عالم به صورت و جان است علم » .

اگر تمام فنونها و حقايق جهان هستى را به منزلهء كالبد قرار بدهيم ، دانش روح اين جهان است .

آيات و روايات منابع اسلامى ارزشى كه براى علم مقرر فرموده است در هيچ يك از مكاتب ديده نمىشود ، تا آن جا كه با اين كه بزرگترين هدف دين اسلام عبارت است