تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٤١٥

روايت

قصه نخجيران و بيان توكل و ترك جهد كردن

( ( 900 ) ) طايفهء نخجير در وادى خوش

بودشان با شير دائم كش مكش

( ( 901 ) ) بس كه آن شير از كمين در مىربود

آن چرا بر جمله ناخوش گشته بود

( ( 902 ) ) حيله كردند آمدند ايشان به شير

كز وظيفه ما تو را داريم سير

جز وظيفه در پى صيدى ميا

تا نگردد تلخ بر ما اين كيا

جواب شير نخجيران را و بيان خاصيت جهد

( ( 904 ) ) گفت آرى گر وفا بينم نه مكر

مكرها بس ديده‌ام از زيد و بكر

( ( 905 ) ) من هلاك فعل و مكر مردمم

من گزيده زخم مار و كژدمم

( ( 906 ) ) مردم نفس از درونم در كمين

از همه مردم بتر در مكر و كين

( ( 907 ) ) گوش من لا يلدغ المؤمن شنيد

قول پيغمبر به جان و دل گزيد

روايت

« لا يلدغ المؤمن من جحر مرتين » ( 1 )

( مرد با ايمان از آشيانهء حشرهء موذى دو بار گزيده نمىشود ) .

كنايه از اين است كه انسان با فراست هنگامى كه راهى را سپرى كرد و در آن راه ضرر ديد ، دوباره همان راه را نمىپيمايد .

« اعدى عدوك نفسك التي بين جنبيك » ( 2 )

( دشمنترين دشمنانت آن نفس است كه در ميان دو پهلوى ( درون ) تو قرار گرفته است ) .

( 1 ) در كتاب مجمع البحرين صفحه 376 روايت فوق با كلمهء لا يلسع وارد شده است : « لا يلسع المؤمن من جحر مرتين » لسع و لدغ در لغت گزيدن را گويند . .

( 2 ) محجة البيضاء ، ج 5 ، ص 6 . .